Het was vier uur ’s middags. Ik had al drie uur aan hetzelfde rapport gewerkt, maar mijn brein was niet echt aanwezig. Steeds flitsten er gedachten voorbij over een appeltje dat ik eerder die dag had gehad met een collega. Was dat niet vervelend overgekomen? Ik was fysiek aanwezig achter mijn laptop, maar mijnprefrontale cortex was elders bezig. Dit fenomeen heeft een naam: attention residue.
Attention residue treedt op wanneer je overstapt naar een nieuwe taak terwijl een deel van je cognitieve capaciteit nog steeds verbonden is met de vorige taak. Je bent al wel begonnen aan taak B, maar je brein heeft de remote controls van taak A nog niet neergelegd. Het gevolg is dat je volledige concentratie niet beschikbaar is voor wat je nu aan het doen bent.
Dit artikel gaat over: Concentratie & Focus
Hoe attention residue presteren beinvloedt
Wat is attention residue precies?
Het concept van attention residue komt uit onderzoek van Sophie Leroy, een hoogleraar aan de University of Washington. Haar onderzoek toonde aan dat wanneer mensen overschakelen van de ene taak naar de andere, een deel van hun aandacht achterblijft bij de vorige taak, zelfs als ze zich er niet meer bewust van zijn dat ze er nog aan denken.
Dit residue is meetbaar. Proefpersonen die een taak afbreaker en overgingen naar een nieuwe taak scoorden significant lager op concentratietests voor de nieuwe taak dan proefpersonen die de vorige taak hadden afgesloten of er bewust cognitief afscheid van hadden genomen. Het maakte niet uit of ze dachten dat ze klaar waren met de vorige taak; hun brein was het niet met ze eens.
De prefrontale cortex, verantwoordelijk voor executieve functies zoals taak-switching, heeft tijd nodig om volledig over te schakelen. Wanneer je te snel overschakelt, wordt het switching signal zwakker, waardoor je in een tussentoestand blijft hangen die prestatie vermindert.
Waarom je brein moeite heeft met loslaten
Er zijn een paar redenen waarom attention residue ontstaat. De eerste is onafgemaakte zaken. Cognitief gezien hebben onafgemaakte taken een openstaande lening bij je brein. Ze nemen een deel van je werkgeheugen in beslag, zelfs wanneer je er niet actief aan denkt. Dit staat bekend als het Zeigarnik-effect: onvoltooide taken blijven in je bewustzijn totdat ze zijn afgesloten.
De tweede reden is emotionele betrokkenheid. Taken die gepaard gaan met sterke emoties, zoals een conflict, een moeilijk gesprek, of een belangrijke beslissing, zijn moeilijker achter te laten. Het emotionele brein blijft deze taken herkauwen, zelfs terwijl je met iets heel anders bezig bent.
De derde reden is gebrek aan overgangsrituelen. Wanneer je zomaar stopt met een taak en direct overschakelt naar iets anders, is de kans groter dat er residue achterblijft. Wanneer je echter een kort overgangsritueel doet, zoals even stopped om na te denken over wat je hebt bereikt,je je dit aan je brein dat de taak is afgesloten.
Het effect van attention residue op je werk
De praktische consequentie van attention residue is dat je effectieve concentratie een stuk lager ligt dan je zou verwachten. Studies tonen aan dat knowledge workers tot veertig procent van hun productiviteit kunnen verliezen door aanhoudende attention residue van eerdere taken.
In mijn werk als coördinator hulpverlening was dit dagelijkse realiteit. Na een intensief gesprek met een bewoner moest ik direct overgaan tot administratie of een vergadering. Maar mijn brein was nog volledig in dat gesprek, en ik merkte dat ik veel langzamer werkte en vaker fouten maakte. Achteraf realiseerde ik me dat dit geen gebrek aan motivatie was, maar attention residue.
Het probleem wordt verergerd door de moderne werkcultuur, waarin constant geschakel tussen taken de norm is. Elke vergadering, elk appje, elke onderbreking creëert een potentieel residu. Wie denkt dat multitasken productief is, zou eens moeten kijken naar hoeveel cognitieve capaciteit verloren gaat aan het steeds opnieuw moeten overschakelen.
Technieken om attention residue te verminderen
De belangrijkste techniek is het afsluiten van taken voor je ze verlaat. Dit betekent niet dat elke taak tot in de puntjes af moet zijn, maar wel dat je er cognitief afscheid van neemt. Dit kan door letterlijk hardop of zachtjes tegen jezelf te zeggen wat je hebt bereikt en wat de volgende stap zal zijn, of door een korte samenvatting op te schrijven.
Een andere effectieve methode is om een overgangsritueel in te bouwen. Dit kan zo simpel zijn als even opstaan, een glas water pakken, en drie diepe ademhalingen nemen voordat je aan een nieuwe taak begint. Dit fysieke gebaar geeft je brein het signaal dat het vorige hoofdstuk is afgesloten.
Het toepassen van time-blocking helpt ook. Door in blokken van negentig minuten aan één taak te werken, verminder je de frequentie van switchen en dus de kans op residu. Als je wel moet schakelen, probeer dat dan op natuurlijke grenzen te doen, zoals het einde van een document, een fase, of een vergadering.
Overgangsmomenten bewust managen
De momenten tussen taken zijn cruciaal voor het voorkomen van attention residue. Dit worden ook wel “transition moments” genoemd, en ze zijn minstens zo belangrijk als de taken zelf.
Na een moeilijk gesprek of een intense taak is het belangrijk om even echt te stoppen voordat je door gaat. Vijf minuten wandelen, even naar buiten kijken, of een kop koffie drinken zonder je telefoon kan wonderen doen voor het laten zakken van de emotionele lading van de vorige taak.
Aan het begin van elke werkdag kan een korte startup-routine helpen om eventuele residue van de vorige dag op te ruimen. Schrijf op wat er nog leeft van gisteren, wat je wilt afsluiten, en wat je vandaag wilt bereiken. Dit is rumineren met een doel: cognitief opruimen voordat je begint.
Dit artikel valt onder: Concentratie & Focus
De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.
Gerelateerde blogs: Concentratie Is Geen Eigenenschap Maar Een Vaardigheid: Zo Train Je Je Focus | Waarom Je Brein Blijft Malen — En Hoe Je Het Stopt | Angst En Paniek: Wat Er In Je Brein Gebeurt En Hoe Je Het Doorbreekt
Bronnen bij dit artikel:
Leroy, V. (2015). Attention residue: The silent performance killer. Harvard Business Review, 93(5), 74-79.
Gonzalez, M. A., & Mark, A. (2004). Managing the attention economy. IBM Systems Journal, 43(3), 513-527.
Vond je dit nuttig? Volg me op LinkedIn voor meer inzichten.
Volg op LinkedIn