Schrijnende calamiteiten: hoe je toch kunt handelen als er geen handleiding is

# Schrijnende calamiteiten: hoe je toch kunt handelen als er geen handleiding is

Over de momenten waarop geen protocol bestaat en je toch moet handelen

Er zijn momenten die zo schrijnend zijn dat ze niet in woorden te vatten zijn. Momenten waarvoor geen handleiding bestaat, geen protocol, geen draaiboek. Momenten waarop je alleen maar kunt handelen.

Ik heb er meegemaakt. Meerdere zelfs. En elke keer weer is het alsof je tegen een muur aanloopt. Je hart bonst, je handen trillen, je hoofd draait overuren. Maar je moet iets doen. Nu. Direct.

Dit artikel gaat over die momenten. Niet over de details — die kan ik hier niet noemen. Maar wel over hoe het voelt, hoe je handelt, en hoe je ermee omgaat.

Wat schrijnende calamiteiten zijn

Laat me uitleggen wat ik bedoel met schrijnende calamiteiten. Het zijn geen gewone incidenten. Het zijn geen dingen die je kunt afhandelen met een standaardprocedure.

Het zijn situaties waarin mensen in direct levensgevaar verkeren. Of situaties waarin kinderen betrokken raken bij dingen die kinderen nooit zouden moeten meemaken. Of situaties waarin de realiteit zo hard is dat het bijna niet te bevatten is.

Ik kan ze hier niet noemen. Dat is niet uit gebrek aan willen, maar uit bescherming. Bescherming van de betrokkenen. Bescherming van mezelf. Maar neem van mij aan: ze bestaan. En ze komen voor.

Op zo’n moment besef je hoe schrijnend de realiteit kan zijn. En buiten het feit dat je professional bent — het komt altijd weer hard aan.

Het moment zelf

Het begint meestal met een telefoontje. Of iemand die je kantoor binnenstormt. Of een berichtje dat je niet had verwacht.

In dat eerste moment — dat eerste fractie van een seconde — is je brein bezig met razendsnelle berekeningen. Wat is dit? Hoe erg is het? Wat moet ik doen?

En dan besef je: dit is erg. Dit is heel erg. En er is geen boek dat je vertelt wat je nu moet doen.

Je doet aan hoor en wederhoor. Je probeert de situatie te begrijpen. Je vraagt, luistert, registreert. Maar ondertussen weet je het al: je zult direct actie moeten ondernemen.

Er is geen tijd voor overleg met meerdere partijen. Geen tijd voor het invullen van formulieren. Er is alleen de directe actie.

De eerste minuten

De eerste minuten zijn het kritiekst. In die minuten kun je dingen doen die later het verschil maken.

Telefoneren bijvoorbeeld. Mensen bij elkaar roepen. Instanties bellen. Regelingen treffen voor zover dat kan.

Wat ik altijd probeer is: handelen vanuit gezond boerenverstand. Wat heeft deze persoon nu nodig? Wat is het eerste wat ik kan doen om de situatie te verbeteren?

Soms is dat simpele dingen. Een kop koffie. Een plek om te zitten. Iemand om mee te praten.

Soms is het ingrijpender. Een telefoontje naar het ziekenhuis. Contact met de politie. Overleg met andere instanties.

Hulp is niet eerder aangeboden. Dat is het ergste van zo’n situatie. Niemand had dit zien aankomen. Niemand had voorbereidingen getroffen. Niemand stond klaar om te helpen.

Behalve jij.

Op dat moment ben jij degene die handelt. Omdat je er bent. Omdat je moet. Omdat iemand het nodig heeft.

Naar huis bellen

Wat ik deed in die momenten was naar huis bellen. Niet voor advies. Niet voor hulp. Maar om te zeggen: ik kom laat naar huis. Er is iets gebeurd. Ik weet niet hoe laat ik thuis ben.

Soms was dat genoeg. Soms moest ik meer uitleggen. Soms kon ik dat niet eens, omdat de woorden niet kwamen.

Maar ik belde wel. Omdat ik wist dat ik het niet alleen kon doen. Omdat ik steun nodig had om door te gaan.

Dat is wat ik leerde: in zo’n situatie heb je mensen nodig om je heen. Mensen die weten wat je doet. Mensen die je steunen, ook al begrijpen ze niet precies wat er gebeurt.

De dagen erna

Een calamiteit is niet voorbij op het moment dat je hebt gehandeld. Het heeft een nasleep. Het heeft effect op de betrokkenen. Op je collega’s. Op jou.

De dag na zo’n calamiteit gaat het werk gewoon door. Er zijn andere bewoners. Andere zaken. Andere telefoontjes.

Je probeert het te scheiden. Het moment dat je daar stond, die actie die je ondernam — dat was onderdeel van je werk. De emotie die daarbij kwam kijken, die hoort bij jou als mens. Beide zijn er.

Op het werk focus je op wat er moet gebeuren. De emotie komt later. Thuis, of na werktijd, of wanneer je even een moment voor jezelf hebt.

Het een plekje geven

Je leert hoe je het een plekje moet geven. Dat is wat het werk van je vraagt. Niet dat je het niet voelt, maar dat je een plekje vindt waar je het kwijt kunt. Zodat je de volgende dag weer kunt functioneren.

Soms lukt dat beter dan andere dagen. Maar het lukt wel.

Wat ik deed was praten. Met collega’s, met mijn directe chef, met mensen die begrepen wat ik doormaakte. Niet om raad te vragen, maar om het te delen. Om het niet alleen te dragen.

Je raakt als mens, maar je doet je werk. Je bent professional. En op dat moment ben je er voor iemand die het hard nodig heeft.

De echte waarde

Wat ik leerde in deze momenten is dat er een grens is aan wat je kunt doen. Maar ook dat er geen grens is aan de bereidheid om te proberen.

De echte waarde zit in de vertaling naar werkbare dagelijkse praktijk. En soms betekent dat dat je een beslissing neemt zonder alle informatie te hebben. Dat je handelt zonder te weten of het goed is. Dat je menselijk blijft in een situatie die onmenselijk voelt.

Je kunt niet alles oplossen. Je kunt niet iedereen helpen. Maar je kunt er wel zijn. Op het moment dat het nodig is. En dat is wat telt.

Tot slot

Schrijnende calamiteiten zijn onderdeel van dit werk. Ze horen erbij. Ze horen er niet bij omdat ze leuk zijn, maar omdat ze realiteit zijn.

Wat ik heb geleerd is dat handelen belangrijker is dan perfectie. Dat je niet hoeft te weten wat je precies moet doen — je moet het gewoon doen. Dat de bereidheid om te handelen soms het enige is wat telt.

En dat je, ook al kun je niet iedereen helpen, wel mens kunt blijven. Ook in de moeilijkste momenten.

Bronnen bij dit artikel

– Rijksoverheid. (2024). Crisisbeheersing en calamiteiten. Rijksoverheid.nl.
– Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers. (2024). Informatie over opvang en veiligheid. COA.nl.

De inhoud van deze blog is gebaseerd op praktijkervaring en persoonlijke reflectie.