Ze zat altijd alleen. Elke ochtend, elke avond, elke maaltijd. Aan de tafel bij het raam, haar blik naar buiten. Ik zag haar de eerste weken niet praten met anderen. Niet in de eetzaal, niet bij de activiteiten, niet in de gangen.
Ik weet niet meer hoe ze heette. Maar ik weet wel wat haar probleem was. Niet de papieren. Niet de procedure. De eenzaamheid.
Eenzaamheid is een van de grootste problemen die vluchtelingen ervaren. Niet altijd zichtbaar. Niet altijd bespreekbaar. Maar altijd aanwezig.
Dit artikel gaat over: Integratie & Samenleving
Wat eenzaamheid doet met mensen
Als je aankomt in een opvanglocatie, heb je weinig tot niets. Geen netwerk, geen taal, geen contacts. De mensen om je heen spreken een taal die je niet verstaat. De cultuur is vreemd. De procedures zijn ingewikkeld. En ergens in dat alles voel je je onzichtbaar.
Wat ik in mijn werk heb gezien: eenzaamheid maakt mensen passief. Het haalt energie weg die ze nodig hebben om hun leven op te bouwen. Wie eenzaam is, stelt minder vragen. Neemt minder initiatief. Komt minder snel naar activiteiten. En zo raakt die persoon steeds verder achterop.
Je raakt als mens. Maar je doet je werk. Dat is het spanningsveld waarin we werken.
Drie bronnen van eenzaamheid
In mijn werk zie ik drie bronnen van eenzaamheid die vaak samenkomen:
De eerste: culturele afstand. Bewoners uit landen met een hele andere cultuur hebben meer tijd nodig om contacten te leggen. Dat is niet vreemd. Het vergt moeite om te wennen aan een nieuwe omgeving. En als die omgeving weinig ruimte biedt voor culturele uitwisseling, wordt het extra moeilijk.
De tweede: taal. Taal is de basis van verbinding. Wie de taal niet spreekt, kan niet meedoen. Niet in gesprekken, niet in activiteiten, niet in de koffiecorner. Taal is de sleutel tot participatie — en participatie is het tegenwicht voor eenzaamheid.
De derde: systeemfobie. Hoe meer tijd je doorbrengt in een opvanglocatie, hoe meer het systeem je kan raken. Wachten op beslissingen, wachten op procedures, wachten op duidelijkheid. Dat wachten put uit. Het haalt energie weg die je nodig hebt om te investeren in contacten buiten de opvang.
De rol van cultuur en taal
Als je aankomt in een opvanglocatie, heb je weinig tot niets. Geen netwerk, geen taal, geen contacts. De mensen om je heen spreken een taal die je niet verstaat. De cultuur is vreemd. De procedures zijn ingewikkeld.
Wat ik in mijn werk heb gezien: eenzaamheid maakt mensen passief. Het haalt energie weg die ze nodig hebben om hun leven op te bouwen. Wie eenzaam is, stelt minder vragen. Neemt minder initiatief. Komt minder snel naar activiteiten.
En zo raakt die persoon steeds verder achterop. Niet omdat ze niet willen — maar omdat de eenzaamheid hen verlamt.
Wat we doen om eenzaamheid te voorkomen
Wat ik heb geleerd in mijn tijd op verschillende locaties: eenzaamheid vraagt om een aanpak die verder gaat dan een bingowedstrijdje of een informatiebijeenkomst. Het vraagt om een cultuur waarin verbinding normaal is — niet vrijblijvend, maar onderdeel van hoe we werken.
Enkele dingen die we doen:
Taalcoaches. We werken met vrijwilligers die tweemaal per week een uur komen om taal te oefenen met bewoners. Dat is niet genoeg voor het leren van een taal, maar het is genoeg om contact te leggen. En contact is vaak de eerste stap naar verbinding.
Activiteiten die energie geven. Niet alle activiteiten zijn effectief. Een infoavond waar bewoners alleen komen om informatie te halen, werkt niet voor sociale verbinding. Activiteiten die samenwerking vragen — koken, sport, tuinieren — werken wel. Omdat je daar iemand ontmoet die dezelfde activiteit doet, en dat het startpunt is van een gesprek.
Bewoners die andere bewoners ondersteunen. Bewoners die al langer op de locatie zitten, kennen de taal beter, kennen het systeem beter, en kunnen anderen helpen. Dat zijn de sleutelplayers in het tegengaan van eenzaamheid. Ze zijn de brug tussen de organisatie en de nieuwe bewoners.
Hoe we eenzaamheid tegengaan
Wat ik heb geleerd in mijn tijd op verschillende locaties: eenzaamheid vraagt om een aanpak die verder gaat dan een bingowedstrijdje of een informatiebijeenkomst. Het vraagt om een cultuur waarin verbinding normaal is — niet vrijblijvend, maar onderdeel van hoe we werken.
Enkele dingen die we doen:
Taalcoaches. We werken met vrijwilligers die tweemaal per week een uur komen om taal te oefenen met bewoners. Dat is niet genoeg voor het leren van een taal, maar het is genoeg om contact te leggen. En contact is vaak de eerste stap naar verbinding.
Activiteiten die energie geven. Niet alle activiteiten zijn effectief. Een infoavond waar bewoners alleen komen om informatie te halen, werkt niet voor sociale verbinding. Activiteiten die samenwerking vragen — koken, sport, tuinieren — werken wel. Omdat je daar iemand ontmoet die dezelfde activiteit doet, en dat het startpunt is van een gesprek.
Bewoners die andere bewoners ondersteunen. Bewoners die al langer op de locatie zitten, kennen de taal beter, kennen het systeem beter, en kunnen anderen helpen. Dat zijn de sleutelplayers in het tegengaan van eenzaamheid. Ze zijn de brug tussen de organisatie en de nieuwe bewoners.
Een verhaal dat ik niet zal vergeten
Op een locatie had ik een bewoner die maandenlang alleen had gegeten. Elke dag, elke maaltijd. Hij sprak weinig Nederlands, had weinig contact met anderen, en zat het grootste deel van de dag op zijn kamer.
We hebben hem gekoppeld aan een andere bewoner die langer op de locatie zat. Geen formeel programma, gewoon: ze gingen samen naar de maaltijd. De eerste week spraken ze vooral over het eten. De tweede week over hun landen van herkomst. De derde week hadden ze afgesproken om samen te koken.
Drie maanden later at hij niet meer alleen. Hij had een groepje van vijf man gevormd dat om de beurt kookte. En, belangrijker: hij was een stuk rustiger op de locatie. Minder incidenten, meer betrokkenheid bij activiteiten.
Wat ik hiervan leerde: eenzaamheid ga je niet tegen door mensen te vertellen dat ze niet eenzaam moeten zijn. Dat werkt niet. Je gaat het tegen door ze een reden te geven om ergens naartoe te gaan — en dat is uiteindelijk een andere persoon.
De essentie
Eenzaamheid onder vluchtelingen is een van de stilste problemen in het opvangwerk. Het is niet iets waar je direct iets van merkt. Het is iets wat je ziet als je kijkt. Naar wie er alleen zit. Naar wie niet naar de maaltijd komt. Naar wie op de kamer blijft als iedereen naar buiten gaat.
Wat ik heb geleerd: eenzaamheid is niet op te lossen met goede bedoelingen. Het vraagt om een systematische aanpak, om activiteiten die verbinding creëren, en om medewerkers die oog hebben voor wie er buiten valt.
En het vraagt om eerlijkheid. “Ik snap dat je je eenzaam voelt. Dat is begrijpelijk in je situatie. Laten we kijken wat we eraan kunnen doen.” Dat is vaak al genoeg om iemand het gevoel te geven dat hij gezien wordt.
En gezien worden? Dat is vaak de eerste stap naar verbinding.
De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.
Bronnen bij dit artikel:
Holt-Lunstad, J. (2017). Loneliness and Social Isolation as Risk Factors for Mortality. Perspectives on Psychological Science.
Dit artikel valt onder: Integratie & Samenleving
Vond je dit nuttig? Volg me op LinkedIn voor meer inzichten.
Volg op LinkedIn