Multitasken: waarom gesplitste focus niet werkt

Multitasken: het brein kan niet delen

Terwijl ik dit artikel schrijf, merk ik dat mijn telefoon drie keer is af gegaan. Elke keer dat er een melding binnenkwam, ging mijn aandacht even weg van het scherm. Ik checkte de melding, en daarna moest ik mezelf weer herinneren waar ik was in mijn betoog. Die herorientatie kost tijd — soms seconden, soms langer.

Dit is een universeel fenomeen. We leven in een tijd waarin we constant worden afgeleid, en waarin multitasking wordt gezien als een superkracht. Maar wat neurowetenschappelijk onderzoek laat zien, is het tegenovergestelde: multitasken is niet efficiënt, en gesplitste aandacht leidt tot slechtere resultaten op alle fronten.

Dit artikel gaat over: Concentratie & Focus

Wat multitasken werkelijk kost

Het idee dat we kunnen multitasken is een misvatting. Wanneer we denken dat we multitasken, doen we in werkelijkheid iets anders: we switchen snel tussen taken. En die switch kost tijd en energie.

Onderzoek door David Meyer aan de University of Michigan heeft aangetoond dat wanneer je tussen twee cognitieve taken schakelt, er een “switch cost” is. Je hersenen moeten de regels van de ene taak deactiveren en de regels van de andere taak activeren. Dit proces kost ongeveer 0,1 tot 0,4 seconden per switch.

Maar de echte kosten zijn groter dan die switch time. Na het schakelen naar een nieuwe taal heeft je brein nog tijd nodig om volledig op te warmen voor die taak. De eerste minuten na een switch zijn minder productief dan de minuten daarna.

De neurowetenschap van aandacht

Je brein heeft een beperkte capaciteit voor aandacht. Wanneer je je op een taak richt, activeer je bepaalde neurale netwerken. Wanneer je wordt afgeleid, moeten andere netwerken eveneens worden geactiveerd. Dit betekent dat de gezamenlijke activatie meer energie kost dan wanneer je je op één ding richt.

De cortex — betrokken bij bewuste aandacht — kan maar een beperkt aantal ting tegelijk verwerken. Wanneer je probeert multiple bewuste taken te doen, wordt de capaciteit verdeeld, en de kwaliteit van al die taken lijdt.

Bovendien speelt de amygdala een rol. Afleiding door bijvoorbeeld een notificatie kan angstreacties triggeren — is dit belangrijk? Moet ik nu reageren? Deze lichte angstresponsjes onderbreken de flow en maken het moeilijker om terug te keren naar de oorspronkelijke taak.

Aandacht is als een spier

Aandacht kun je zien als een spier: hij kan getraind worden, maar hij kan ook uitgeput raken. Wanneer je urenlang je aandacht verspreidt over meerdere taken, raakt die spier vermoeid. Na verloop van tijd merk je dat concentratie steeds moeilijker wordt.

Dit fenomeen heet “ego depletion” in de psychologie. De.self-control en concentratie die nodig zijn om gefocust te blijven, putten uit. Na een dag van constant schakelen tussen taken, heb je minder capaciteit over voor wat dan ook.

Dit verklaart waarom een dag vol vergaderingen, emails, en onderbrekingen zo vermoeiend kan zijn, zelfs als je fysiek niet veel hebt uitgevoerd. Cognitief heb je veel meer energie verbruikt dan wanneer je gefocust aan een ding had gewerkt.

De mythe van productieve multitasking

In de kenniswereld wordt multitasken vaak gezien als efficiënt. Je kunt toch je email checken terwijl je aan een rapport werkt? Je telefoon laten rinkelen terwijl je een gesprek voert?

Maar de realiteit is dat geen van die taken echt goed wordt gedaan. Onderzoek toont aan dat wanneer je email checkt terwijl je aan een rapport werkt, de kwaliteit van het rapport significant lager is dan wanneer je eerst het rapport afmaakt en dan email checkt.

Bovendien is er het fenomeen dat multitaskers overschatten hoeveel ze doen. Omdat ze meer schakelen, lijkt het alsof ze meer produceren. Maar wat ze produceren is vaak minder kwaliteit en meer fouten.

Single-tasking als oplossing

De tegenhanger van multitasken is single-tasking: je volledige aandacht geven aan één ding tegelijk. Dit klinkt simpel, maar in de praktijk is het verrassend moeilijk om te doen.

De eerste stap is bewustwording. Herken wanneer je de neiging voelt om over te schakelen naar iets anders. Die neiging is normaal — het is je brein dat afleiding zoekt. Door de neiging te herkennen, kun je ervoor kiezen om te blijven waar je bent.

De tweede stap is om omgevingsfactoren te beheren. Zet notificaties uit. Sluit onnodige tabbladen. Geef aan dat je niet gestoord wilt worden. Deze externe maatregelen helpen om intern gefocust te blijven.

De derde stap is om tijd te blokkeren voor deep work. In plaats van te wachten tot je tijd hebt tussen de vergaderingen door, claim tijd voor jezelf en bescherm die tijd alsof het een vergadering is.

Aandacht en stress

Er is een verband tussen multitasken en stress. Wanneer je constant schakelt, is je brein in een permanente staat van lichte alertheid. Deze chronische lichte stress heeft effecten op het lichaam: verhoogd cortisol, slechtere slaap, meer spanning.

Bovendien leidt multitasken tot het gevoel dat je nooit klaar bent. Omdat je nooit één ding echt afmaakt voordat je naar het volgende overschakelt, is er een permanent gevoel van onvoltooidheid. Dit is stressverhogend.

Wanneer je daarentegen single-taskt en dingen afmaakt, krijg je het bevredigende gevoel van completion. Dit gevoel is niet alleen emotioneel belonend — het heeft ook fysiologische effecten die cortisol verlagen en het beloningssysteem activeren.

Focus in de praktijk van leiderschap

Als leider heb je invloed op hoeveel multitasken er in je team plaatsvindt. Wanneer je zelf regelmatig wordt onderbroken, signals dit naar je team dat onderbrekingen acceptabel zijn. Wanneer je daarentegen protected time blokkeert voor deep work, normaliseer je dat gedrag.

Het organiseren van vergaderingen kan ook helpen. Wanneer vergaderingen worden verspreid over de dag, wordt het onmogelijk om lange perioden van ononderbroken werk te hebben. Wanneer vergaderingen worden geclusterd, ontstaan er blocks van tijd die voor diep werk kunnen worden gebruikt.

Bovendien kun je als leider het goede voorbeeld geven. Wanneer jij in vergaderingen volledig aanwezig bent en niet op je telefoon kijkt, stimuleer je dat anderen dat ook doen. Wanneer jij singletasking praktiseert, normaliseer je dat gedrag.

De invloed van digitale afleiding

Een groot deel van de multitaskende cultuur komt voort uit onze digitale apparaten. Smartphones, laptops, en altijd-aanwezige notificaties maken het moeilijk om gefocust te blijven. De gemiddelde kenniswerker wordt elke paar minuten onderbroken door een notificatie.

Onderzoek toont aan dat het alleen al hebben van een smartphone in de kamer — zelfs als die uit staat — de cognitieve capaciteit vermindert. De aanwezigheid van het apparaat trekt aan de aandacht, ook al ben je je er niet bewust van.

Praktische oplossingen hiervoor zijn: telefoon wegleggen tijdens geconcentreerd werk, notificaties uitschakelen voor email en social media, en specifieke tijdblokken reserveren voor het checken van berichten.

Trainen van aandacht

Aandacht is trainbaar. Meditation — specifiek aandachtgerichte meditation — versterkt de netwerken in de hersenen die betrokken zijn bij focussen. Onderzoek toont dat mensen die regelmatig mediteren beter zijn in het onderdrukken van afleidende stimuli.

Maar je hoeft niet te mediteren om aandacht te trainen. Elke keer dat je merkt dat je aandacht is afgedwaald en je het terugbrengt naar waar het was, train je je aandachtsspier. Deze korte momenten van bewustwording en heroriëntatie zijn oefeningen.

De praktijk is om te starten met korte perioden van single-tasking — 25 minuten bijvoorbeeld — en die geleidelijk uit te breiden. Na verloop van tijd zul je merken dat het makkelijker wordt om gefocust te blijven, en dat je beter kunt schakelen tussen taken wanneer dat nodig is.

Gerelateerde blogs: Flow State Bereiken | Concentratie en Focus | Deep Work

Bronnen bij dit artikel:
Meyer, D. E., & Kieras, D. E. (1997). A computational theory of executive cognitive processes and multiple-task performance. Psychological Review, 104(1), 3-69.
Goldberg, E. (2009). The New Executive Brain: Frontal Lobes in a Complex World. Oxford University Press.
Newport, C. (2016). Deep Work: Rules for Focused Success in a Distracted World. Grand Central Publishing.

Dit artikel valt onder: Concentratie & Focus

De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.