Het overkwam me tijdens een vergadering met twintig man: plotseling kon ik niet meer ademen, mijn hart ging als een razende, en het leek alsof ik dood zou gaan. Een paniekaanval. Op dat moment had ik geen idee wat er met me gebeurde — ik dacht dat ik een hartaanval had of gek aan het worden was. Achteraf gezien was het een klassieke paniekaanval, maar op het moment zelf is die kennis nul en niets waard.
In mijn werk als coördinator hulpverlening opvanglocaties heb ik geleerd dat paniekaanvallen vaker voorkomen dan we denken, en dat ze een enorme impact hebben op hoe mensen functioneren. Wat me ook opviel is dat veel mensen niet weten wat ze doen moeten als iemand naast hen een paniekaanval krijgt. Dit artikel gaat over paniekaanvallen herkennen, begrijpen, en wat je concrete kunt doen.
Dit artikel gaat over: Angst & Paniek
Wat een paniekaanval werkelijk is
Een paniekaanval is een intense, kortdurende angstreactie die je lichaam overspoelt. Het is je vecht-of-vlucht-systeem dat abuis heeft en volledig activeert zonder dat er echt gevaar is. Dit onderscheid is cruciaal: bij een paniekaanval voel je alle signalen van gevaar, maar er is geen daadwerkelijk gevaar. Je brein produceert vals alarm.
Wat ik in mijn werk heb meegemaakt is dat mensen die een paniekaanval krijgen vaak denken dat ze doodgaan, gek worden, of de controle verliezen. Dit zijn heel begrijpelijke gedachten als je niet weet wat er aan de hand is. Maar deze gedachten maken de angst alleen maar erger. Ze creeren een vicieuze cirkel: angst voor de angst.
Fysiek uit een paniekaanval zich in snelle ademhaling, hartkloppingen, zweten, trillen, duizeligheid, en een gevoel van ademnood. Dit zijn allemaal symptomen die je ook bij een hartaanval kunt hebben, wat de angst versterkt. Het is belangrijk om te weten dat paniekaanvallen niet gevaarlijk zijn — ze zijn eng, maar niet schadelijk voor je lichaam. angst herkennen is een goed startpunt als je meer wilt weten over hoe angst zich manifesteert.
Wat je doen kunt tijdens een paniekaanval
Als je zelf een paniekaanval hebt, is het eerste wat je doen moet: stoppen. Stop met wat je aan het doen bent en erken dat je een paniekaanval hebt. Het klinkt simpel, maar dit benoemen van wat er gebeurt onderbreekt de cirkel een beetje.
De tweede stap is ademhalen. Wat ik in mijn werk heb geleerd is dat paniekaanvallen vaak samenhangen met hyperventilatie: te snel ademen waardoor je nog meer angst krijgt. Door langzaam en diep te ademen, in plaats van snel en oppervlakkig, kun je je zenuwstelsel kalmeren. Tel bij het inademen tot vier, houd vast tot vier, adem uit tot vier. Herhaal dit.
De derde stap is gronden. Dit betekent dat je je aandacht verlegt naar je zintuigen: wat kun je zien, horen, ruiken, voelen? Door je aandacht naar buiten te richten in plaats van naar binnen, onderbreek je de angstspiraal. Wat ik zelf heb geprobeerd is de 5-4-3-2-1 techniek: 5 dingen die je ziet, 4 dingen die je hoort, 3 dingen die je voelt, 2 dingen die je ruikt, 1 ding dat je proeft.
Tot slot: wacht het af. Paniekaanvallen duren meestal tussen de vijf en twintig minuten. Ze gaan vanzelf over. Als je dit weet, hoef je niet in paniek te raken door de gedachte dat het nooit zal stoppen. Brein & Veerkracht biedt achtergrond over hoe je brein reageert op stress en angst.
Hoe je als collega of manager kunt helpen
Als je naast iemand staat die een paniekaanval heeft, is het belangrijk om kalm te blijven. Je eigen angst maakt de situatie erger. Wat ik in de praktijk heb geleerd is dat de aanwezigheid van een rustig persoon al enorm kan helpen.
Vraag of je kunt helpen, maar dwing niets op. Sommige mensen willen graag dat je met ze praat, anderen willen juist stilte. Volg hun lead. Help ze om langzaam te ademen door het zelf voor te doen. Zeg dat ze niet in gevaar zijn, ook al voelt dat niet zo voor hen.
Wat ik ook heb gemerkt is dat veel mensen zich schamen na een paniekaanval. Ze voelen zich zwak ofiets mankeert. Het is belangrijk om dit te normaliseren: paniekaanvallen zijn een veelvoorkomende angststoornis en zeggen niets over iemands kracht of karakter. emoties reguleren gaat dieper in op emoties als informatiebron.
Professionele hulp en behandeling
Als paniekaanvallen regelmatig voorkomen, is het verstandig om professionele hulp te zoeken. Wat ik heb geleerd is dat er effectieve behandelingen zijn voor paniekstoornissen, waaronder cognitieve gedragstherapie en medicatie.
Cognitieve gedragstherapie helpt je om de gedachten te herkennen en te veranderen die de paniek aanwakkeren. Je leert ook om blootstelling toe te passen: als je bang bent voor situaties waar je een paniekaanval kreeg, leer je stap voor stap deze situaties weer op te zoeken, met ondersteuning van een therapeut.
Wat ik ook wil benadrukken is dat medicatie geen zwakte is. Veel mensen denken dat ze zichiets mankeert zouden moeten voelen als ze medicijnen nemen tegen angst, maar dat is onzin. Medicatie kan helpen om je systeem tot rust te brengen zodat je kunt werken aan de onderliggende oorzaken. Lees ook mijn artikel over angst herkennen voor meer context over angst.
Terugkeren naar werk na een paniekaanval
Een paniekaanval kan je vertrouwen in je werk flink schudden. De angst dat het weer gebeurt kan ervoor zorgen dat je situaties gaat vermijden. Wat ik heb gemerkt is dat dit vermijdingsgedrag op den duur alleen maar meer angst creert.
Het is belangrijk om, als je er klaar voor bent, de situaties waarin je een paniekaanval kreeg weer op te zoeken. Dit heet exposure of blootstelling. Door te ervaren dat je een paniekaanval kunt hebben en dat het weer overgaat, leer je dat de angst niet forever gaat. Maar dit moet wel op je eigen tempo en bij voorkeur met ondersteuning van een professional.
Wat ik als tip wil meegeven is om met je manager of bedrijfsarts te praten als paniekaanvallen je werk beinvloeden. Zij kunnen samen met jou kijken naar aanpassingen in je werkomgeving of werktijden die het dragelijker maken. Dit hoeft niet te betekenen dat je minder hoeft te presteren — het gaat om het vinden van een manier van werken die bij je past.
De psychologie achter angst op het werk
Angst op het werk is meer dan een ongemakkelijk gevoel. Het heeft diepgaande psychologische effecten die je prestaties beinvloeden. Wanneer je angst ervaart, schakelt je brein over van de prefrontale cortex — verantwoordelijk voor logisch denken en besluitvorming — naar de amygdala, het alarmsysteem. Dit betekent dat je minder goed kunt nadenken, minder creatief bent, en sneller geneigd bent tot defensief gedrag.
In mijn loopbaan heb ik geleerd dat angst op het werk vaak voortkomt uit onzekerheid over je eigen competentie. Ben ik goed genoeg? Zal ik falen? Wat zullen anderen van me denken? Deze vragen kunnen overheersend worden en je functioneren ernstig beinvloeden.
Het is belangrijk om te begrijpen dat angst een natuurlijke emotie is. Het is geen teken van zwakte maar een signaal dat je brein je probeert te beschermen. Door dit te herkennen, kun je angst een plek geven zonder dat het je overweldigt.
Langetermijneffecten van werkgerelateerde angst
Als angst op het werk lang aanhoudt, kan het leiden tot chronische stress, uitputting en burn-out. Je lichaam blijft in een staat van verhoogde paraatheid, wat ten koste gaat van je slagkracht en gezondheid. Onderzoek toont dat mensen die langdurig angst ervaren op het werk vaker last hebben van slaapproblemen, concentratiestoornissen en lichamelijke klachten.
Bovendien kan angst je relaties op het werk beinvloeden. Als je voortdurend gespannen bent, is het moeilijker om open en eerlijk te communiceren met collega’s en leidinggevenden. Dit kan leiden tot misverstanden, conflict en isolatie.
Het doorbreken van deze cyclus vereist bewuste inspanning. Het vraagt om het ontwikkelen van strategieen om angst te herkennen, te accepteren, en er constructief mee om te gaan. Met de juiste ondersteuning en technieken is het mogelijk om angst zijn macht te ontnemen en weer vrij te ademen op het werk.
Bronnen bij dit artikel:
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. APA.
Leahy, R.L. (2017). Cognitive Therapy of Anxiety Disorders. Routledge.
Craske, M.G. & Krystal, J.H. (2020). Panic Disorder and Agoraphobia. Oxford Medicine.
Dit artikel valt onder: Angst & Paniek
De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.
Vond je dit nuttig? Volg me op LinkedIn voor meer inzichten.
Volg op LinkedIn