Ik heb meegemaakt dat iemand midden in de nacht dacht dat hij een hartinfarct had. Hij belde de huisartsenpost, zijn hart ging tekeer, hij kon niet ademen. De ambulance kwam. Geen hartinfarct — het was een paniekaanval. Wat hem overkwam voelde letterlijk als de dood. Dat is de macht van angst.
Dit artikel gaat over: Angst & Paniek
Angstgevoeligheid is de neiging om angstsignalen van je lichaam te interpreteren als gevaarlijk, in plaats van als onschuldig. Mensen met hoge angstgevoeligheid krijgen sneller paniek because ze de signalen van hun eigen lichaam verkeerd lezen. Het hart dat sneller klopt wordt dan geen teken van opwinding maar van dreigend gevaar. En dat creëert een self-fulfilling prophecy.
Het Fysieke Van Angst
Angst activeert je sympathische zenuwstelsel — de fight-or-flight respons. Je hartslag gaat omhoog, je ademhaling versnelt, je spieren spannen zich, je pupillen verwijden. Al deze reacties zijn normaal en gezond als er echt gevaar is. Maar bij een paniekaanval is er geen gevaar — je lichaam reageert alsof dat wel zo is.
In de opvang zag ik bewoners die slecht slapen, die ’s nachtszweten, die gespannen waren. Sommigen hadden paniekaanvallen zonder duidelijke aanleiding. Wat hen verbond was dat hun lichaam was gaan reageren alsof gevaar constant aanwezig was. Chronische stress had hun angstdrempel verlaagd, en hun systeem stond permanent op scherp.
Interoceptie: Het Vermogen Om Je Lichaam Te Lezen
Interoceptie is het vermogen om signalen uit je eigen lichaam waar te nemen en te interpreteren. Dit vermogen is cruciaal voor angstmanagement. Mensen met een goed ontwikkeld interoceptief vermogen kunnen het verschil voelen tussen een versnelde hartslag door angst en een versnelde hartslag door inspanning. Ze zijn minder snel geneigd om normale lichamelijke sensaties als bedreigend te interpreteren.
Je kunt interoceptie trainen. Ademhalingsoefeningen bijvoorbeeld — niet om jezelf te kalmeren in het moment, maar om een beter gevoel te krijgen bij wat er in je lichaam gebeurt. Hoe beter je leert wat je lichaam doet tijdens angst, hoe minder snel je dat interpreteert als gevaar.
Wat Ik Zelf Leerde
In mijn werk leerde ik dat je mensen niet gerust kunt stellen met woorden tijdens een paniekaanval. Het lichaam luistert niet naar argumenten. Wat wel werkt is de omgeving veilig maken — rustig blijven praten, geen druk leggen, en wachten. De aanval gaat vanzelf over, meestal binnen tien tot twintig minuten. De kunst is om de persoon te helpen tot die tijd, en daarna te praten over wat er gebeurd is. Niet om te zeggen dat het niet erg was, maar om het te plaatsen als een angstrespons en niet als een medisch probleem.
Angst is geen zwakte. Het is een biologisch systeem dat goed werkt maar dat in sommige situaties overaktief wordt. Dat inzicht alleen al kan helpen om er anders mee om te gaan.
Interne links
Je Hart Klopt Sneller — Terwijl Er Niets Aan De Hand Is
Het Vecht-of-Vlucht Systeem: Waarom Je Lichaam Reageert Op Angst
Angst Herkennen in Het Lichaam: De Signalen Die Je Lichaam Geeft
Dit artikel valt onder: Angst & Paniek
De Rol Van Ademhaling In Angstregulatie
Ademhaling is een van de meest toegankelijke manieren om je angstrespons te beïnvloeden. Wanneer je bang bent, gaat je ademhaling sneller en ondieper. Dit versterkt het gevoel van angst. Door bewust je ademhaling te vertragen en te verdiepen, activeer je het parasympathische zenuwstelsel en kun je de angstrespons afzwakken.
Dit is geen remedie voor angststoornissen maar het is een techniek die in het moment helpt. Het vergt oefening om dit automatisch te doen wanneer angst zich aandient, maar de effectiviteit is wetenschappelijk onderbouwd.
Bronnen bij dit artikel:
Taylor, S. et al., 2007. Anxiety Sensitivity. Journal of Anxiety Disorders.
Clark, D.M., 1986. Cognitive Therapy of Panic. Behaviour Research and Therapy.
Porges, S.W., 2011. The Polyvagal Theory. Norton.
De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.
Vond je dit nuttig? Volg me op LinkedIn voor meer inzichten.
Volg op LinkedIn