Elke ochtend dezelfde handelingen — je breen automatiseert wat het kan. Opstaan, tandenpoetsen, koffiezetten. Je hoeft er niet over na te denken. Maar wat gebeurt er als een gewoonte niet meer werkt? Hoe breek je patronen die niet meer dienend zijn?
Dit artikel gaat over: Metacognitie
In dit artikel onderzoeken we hoe gewoontes worden gevormd in het brein, waarom ze zo krachtig zijn, en hoe je ze bewust kunt veranderen wanneer dat nodig is.
Hoe gewoontes ontstaan
Gewoontes ontstaan via een proces dat automatische route in de hersenen wordt genoemd. Wanneer je iets regelmatig doet, wordt het steeds meer een automatische handeling, totdat je er bijna geen bewuste aandacht meer aan besteedt. Dit wordt mogelijk gemaakt door de basale ganglia — een groep hersenkernen die betrokken zijn bij patroonherkenning en automatisering.
De cyclus van een gewoonte bestaat uit drie onderdelen: de cue (wat de gewoonte triggerd), de routine (wat je doet), en de beloning (wat je ervoor krijgt). Door deze cyclus te herkennen, kun je beginnen met het veranderen van gewoontes.
In mijn werk merk ik dat veel professionals vastzitten in gewoontes die niet meer werken. Ze doen dingen omdat ze die altijd zo hebben gedaan, niet omdat het effectief is. En dit is een van de grootste valkuilen van ervaring — dat wat je ooit hebt geleerd, nu een belemmering kan worden.
Waarom gewoontes zo krachtig zijn
Gewoontes zijn krachtig omdat ze efficiënt zijn. Ze vragen weinig cognitieve energie, waardoor je breen ruimte heeft voor andere taken. En ze zijn bestand tegen verandering — zelfs wanneer je bewust besluit om iets anders te doen, kan de automatische piloot je terugbrengen naar het oude patroon.
Het gevaar is dat gewoontes ook star kunnen maken. Wanneer de omgeving verandert, kunnen oude gewoontes contraproductief worden. Een manager die altijd op dezelfde manier heeft gemanaged, kan vastlopen wanneer zijn team dynamic verandert. Maar omdat de gewoonte zo automatisch is, merkt hij het vaak niet.
Gewoontes veranderen
Het veranderen van een gewoonte begint met het herkennen van de cyclus: wat is de cue? Wat is de routine? Wat is de beloning? En wanneer je dit eenmaal begrijpt, dan kun je beginnen met het introduceren van nieuwe gedragingen op het moment van de cue.
De sleutel is niet om te proberen de gewoonte te onderdrukken — dat kost te veel energie. In plaats daarvan kun je de cue behouden maar de routine veranderen. In plaats van te zoeken naar wat je telefoon wanneer je je verveelt, kun je een boek pakken. In plaats van te reageren met frustratie wanneer iemand je interrumpeert, kun je diep ademen en rustig antwoorden.
Wat ik heb geleerd is dat nieuwe gewoontes tijd nodig hebben om te consolideren. Onderzoek suggereert dat het gemiddeld zo’n 66 dagen duurt om een nieuwe gewoonte te ontwikkelen, hoewel dit varieert per persoon en per gewoonte. Geduld is essentieel.
In de praktijk merk ik dat veel mensen de principes die in dit artikel worden beschreven wel begrijpen maar ze niet toepassen. Dit komt vaak doordat het makkelijker is om vast te houden aan wat je altijd al hebt gedaan. Toch geloof ik dat juist het bewust werken aan deze vaardigheden het verschil maakt tussen gemiddelde en uitmuntende prestaties. Het vraagt om bewuste inspanning, maar de opbrengst is het waard.
In de praktijk van alle dag merk ik dat 160 een van de meest onderschatte vaardigheden is. Veel mensen denken dat het gaat om aangeboren talent, maar in werkelijkheid is het iets dat getraind kan worden. Door bewust aandacht te besteden aan hoe je denkt, kun je je prestaties verbeteren op manieren die je eerst niet voor mogelijk hield. Dit is de kern van metacognitie: het denken over je eigen denken.
Wat ik heb geleerd in mijn werk is dat de beste resultaten komen wanneer je theorie en praktijk combineert. Kennis alleen is niet genoeg — je moet het ook toepassen. En dit vraagt om bewuste oefening, om fouten te maken en ervan te leren, en om door te zetten ook wanneer het moeilijk wordt. Deze blog is bedoeld als startpunt, maar het echte werk begint wanneer je zelf aan de slag gaat.
Wat ik in mijn werk heb geleerd is dat theorie en praktijk altijd samen moeten gaan. Kennis alleen is niet genoeg — je moet het ook daadwerkelijk toepassen in je dagelijks leven. Door bewust te oefenen met de technieken uit dit artikel, kun je echt resultaat boeken. Dit is geen quick fix maar een proces dat tijd kost. Maar de investering is het waard: betere resultaten, meer rust, en een helderder brein. Begin vandaag, ook al is het met kleen stappen. De eerste stap is altijd de moeilijkste, maar daarna wordt het makkelijker. En bedenk: vooruitgang is niet lineair. Soms ga je twee stappen vooruit en één achteruit. Dat is normaal. Hou vol, en je zult de vruchten plukken.
Conclusie
Gewoontes zijn krachtige patronen die ons breen automatiseert om efficiënter te werken. Maar deze efficiëntie kan ook starheid worden. Door bewust te worden van je gewoontes, door ze te analyseren, en door nieuwe alternatieven te introduceren, kun je patronen veranderen die niet meer dienend zijn. En dit is een essentiële vaardigheid voor iedereen die wil groeien.
Bronnen bij dit artikel:
Duhigg, C. (2012). The Power of Habit: Why We Do What We Do in Life and Business. Random House.
Wood, W. & Neal, D.T. (2007). A New Look at Habits and the Habit-Goal Interface. Psychological Review.
Clear, J. (2018). Atomic Habits: An Easy & Proven Way to Build Good Habits & Break Bad Ones. Avery.
De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.
Dit artikel valt onder: Metacognitie
Vond je dit nuttig? Volg me op LinkedIn voor meer inzichten.
Volg op LinkedIn