Ervaren managers kwamen met een probleem dat ik zelf niet had gezien. Terwijl ik mijn plan aan het uitwerken was, waren zij allang bezig met implementatie. Hun aanpak werkte — maar ik had hun input niet eens overwogen. Ik was zo gefocust op mijn eigen idee dat ik andere perspectieven had gemist. Dit was tunnelvisie, en het kostte me een betere oplossing.
Dit artikel gaat over: Concentratie & Focus
In dit artikel onderzoeken we de schaduwkant van focus: tunnelvisie. Wat gebeurt er wanneer focus omslaat in starheid? Hoe herken je de signalen? En hoe kun je jezelf beschermen tegen de valkuilen van te smal kijken, terwijl je toch de kracht van concentratie behoudt?
Wat is tunnelvisie?
Tunnelvisie is het fenomeen waarbij je zo gefocust raakt op een bepaald aspect van een situatie dat je andere aspecten niet meer ziet. Het is alsof je door een tunneltje kijkt — je ziet wat er direct voor je ligt, maar niet wat er om je heen gebeurt. In het Latijn heet dit perceptual narrowing.
Het gevaar van tunnelvisie is dat het vaak onbewust gebeurt. Je denkt dat je goed bezig bent, dat je je richt op wat belangrijk is, terwijl je in werkelijkheid belangrijke informatie negeert. En omdat het onbewust gebeurt, is het moeilijk te herkennen in jezelf.
In mijn werk merk ik dat tunnelvisie het meest voorkomt onder mensen die successvol zijn in wat ze doen. Hoe meer je hebt bereikt met een bepaalde aanpak, hoe meer je geneigd bent om die aanpak te blijven volgen, zelfs wanneer de omstandigheden zijn veranderd. Dit is een van de redenen waarom ervaren professionals soms vastlopen.
Signalen van tunnelvisie
Er zijn signalen die kunnen wijzen op tunnelvisie. Het eerste is wanneer je merkt dat je dezelfde oplossing blijft voorstellen voor verschillende probleemen. Als je hamer hebt, zijn alle probleemen spijkers — maar zo werkt het niet altijd. Wanneer je merkt dat je creativiteit afneemt en je steeds dezelfde paden bewandelt, kan dat een teken zijn.
Het tweede signaal is wanneer je merkt dat je geen tegengestelde meningen meer hoort. Ofwel je neigt naar bevestiging, ofwel mensen om je heen zijn gestopt met het delen van hun ware gedachten. In beide gevallen mis je input die je zou kunnen helpen om completer te zien.
Het derde signaal is wanneer je merkt dat je info vermijdt die niet past bij je overtuigingen. Je scrolt snel voorbij artikelen die je aan het denken zouden zetten, je vermijdt gesprekken die je comfort zone zouden uitdagen. Dit is een teken dat je meer bezig bent met het verdedigen van je standpunten dan met leren.
De prijs van starheid
Tunnelvisie heeft een prijs. In professionele contexten leidt het tot slechtere beslissingen, gemiste kansen, en innovaties die worden gemist. Bedrijven die vastlopen in hun eigen succesformule zijn hier een voorbeeld van — ze blijven doen wat werkte, totdat het niet meer werkt.
Op persoonlijk niveau kan tunnelvisie leiden tot vastgelopen relaties, gemiste persoonlijke groei, en een steeds smaller wereldbeeld. Je gaat steeds meer lijken op jezelf, in plaats van steeds meer te worden wie je zou kunnen zijn.
Wat ik heb geleerd is dat tunnelvisie vaak pas achteraf zichtbaar wordt. Na afloop van een project zie je wat je had gemist. Na afloop van een relatie zie je wat er niet klopte. En na afloop van een carrière zie je de kansen die je niet hebt gezien. Dit maakt het des te belangrijker om er actief tegen te vechten.
Focus behouden zonder in starheid te vervallen
De kunst is om wel de kracht van focus te benutten, maar niet ten koste van openheid. Dit begint met het besef dat tunnelvisie een risico is dat bij focus hoort. Door dit te erkennen, word je alerter op de signalen.
De eerste strategie is het actief zoeken van tegengestelde meningen. Vraag aan iemand die het niet met je eens is wat hun argumenten zijn. Niet om te debatteren, maar om te begrijpen. Wat zijn de sterke punten van hun standpunt? Wat zie jij over het hoofd?
De tweede strategie is het regelmatig in twijfel trekken van je eigen aannames. Wat als je basisveronderstellingen verkeerd zijn? Wat als de wereld is veranderd en je hebt het niet gemerkt? Door deze vragen te stellen, houd je jezelf scherp.
De derde strategie is het experimenteren met alternatieven. In plaats van meteen te kiezen voor de voor de hand liggende oplossing, probeer eens een onverwachte aanpak. Wat gebeurt er als je iets totaal anders doet? Dit breekt patronen en opent nieuwe mogelijkheden.
Wil je dieper duiken in hoe je focus kunt behouden zonder in valkuilen te trappen? Lees ook mijn blogs over adaptief leiderschap voor hoe je verandering gebruikt, of over conflicterende waarden bij moeilijke beslissingen.
Conclusie
Focus is een krachtig gereedschap, maar het heeft een schaduwkant: tunnelvisie. Door de signalen te herkennen en actief tegenwicht te bieden, kun je de voordelen van focus behouden terwijl je de valkuilen vermijdt. Dit vraagt om een combinatie van zelfbewustzijn en strategische openheid.
De sleutel is om te focussen zonder te verstarren. Om doelgericht te werken zonder andere mogelijkheden uit het oog te verliezen. En om te beseffen dat wat je niet ziet net zo belangrijk kan zijn als wat je wel ziet. Door hier aandacht voor te hebben, word je niet alleen een betere denker, maar ook een betere samenwerker en leider.
Lees ook: moraal en besluitvorming voor more over hoe je goede beslissingen neemt.
Bronnen bij dit artikel:
Eisenhardt, K.M. (1989). Making Fast Strategic Decisions in High-Velocity Environments. Academy of Management Journal.
Waldman, D.A. & Berson, Y. (2010). Key Leadership Dynamics in an Age of Discontinuous Change. Organizational Dynamics.
Sull, D. (2009). Breaking Free from Decision Making. Harvard Business Review.
De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.
Dit artikel valt onder: Concentratie & Focus
Vond je dit nuttig? Volg me op LinkedIn voor meer inzichten.
Volg op LinkedIn