Het was een standaard vergadering. Routines, todo-lijstjes, niets bijzonders. Of toch? Toen ik later met drie collega’s praatte over diezelfde vergadering, bleken we het totaal niet eens te zijn over wat er was besloten. Ik herinnerde me dat we hadden afgesproken om te stoppen rond vijf uur. Een collega zweerde dat we waren overeengekomen om eerst de begroting te controleren. We hadden allebei evenveel redenen om gelijk te hebben. Wie had er gelijk?
Dit alledaagse fenomeen heeft een naam: memory conformity. Het is de neiging om onze herinneringen te veranderen om ze in overeenstemming te brengen met die van anderen. En het gebeurt veel vaker dan we denken.
Dit artikel gaat over: Metacognitie
Memory conformity is relevant voor metacognitie omdat het laat zien hoezeer onze herinneringen niet alleen afhankelijk zijn van wat we zelf hebben meegemaakt, maar ook van de sociale context waarin we erover praten. Wat we herinneren wordt mede gevormd door wat anderen ons vertellen dat er is gebeurd.
Onderzoek van Harris en medewerkers heeft aangetoond dat memory conformity zelfs optreedt wanneer mensen worden blootgesteld aan foutieve informatie over gebeurtenissen die ze zelf hebben meegemaakt. We zijn veel minder zeker van onze eigen herinneringen dan we denken, en de sociale omgeving speelt een grote rol in hoe we uiteindelijk denken dat iets is gebeurd.
Waarom memory conformity optreedt
De eerste reden is sociale validatie. We hebben de neiging om informatie die door meerdere mensen wordt gedeeld als betrouwbaarder te beschouwen dan informatie die alleen door ons wordt ondersteund. Dit is een heuristic die ons helpt om effcient om te gaan met informatie, maar het kan ook leiden tot systematische fouten in ons geheugen.
De tweede reden is onzekerheid over onze eigen herinnering. Wanneer we niet 100 procent zeker zijn van wat we ons herinneren, zijn we eerder bereid om de versie van iemand anders te accepteren. Dit is vooral sterk wanneer de andere persoon als deskundig of betrouwbaar wordt beschouwd.
De derde reden is groepsdruk. We willen graag overeenstemming bereiken met de mensen om ons heen. Het is ongemakkelijk om de enige te zijn die een andere herinnering heeft. Aan te passen is socialementaal makkelijker dan te blijven volharden in een afwijkende herinnering.
De link met metacognitie
Memory conformity raakt aan metacognitie omdat het laat zien dat wat we denken te weten niet altijd betrouwbaar is. Onze herinneringen zijn niet simplemente opnames van gebeurtenissen — ze worden actief geconstrueerd en gereconstrueerd, en daarbij zijn we soms onbewust beinvloed door externe bronnen.
Dit betekent dat wanneer we nadenken over hoe betrouwbaar our memories zijn, we ook rekening moeten houden met de sociale context waarin die herinneringen zijn gevormd. Hebben we het eveniment alleen beleefd, of hebben we er ook over gepraat met anderen? Waren er andere versies van het verhaal die aan ons zijn gepresenteerd?
Wanneer memory conformity gevaarlijk is
In sommige contexten kan memory conformity ernstige gevolgen hebben. In juridische contexten kunnen getuigen elkaars herinneringen beinvloeden, wat leidt tot onbetrouwbare getuigenverklaringen. Onderzoek heeft aangetoond dat when people discuss an event together, de gezamenlijke herinnering vaak minder accuraat is dan de individuelle herinneringen apart.
In organisaties kan memory conformity leiden tot gedeelde misvattingen die worden beschouwd als algemeen bekende waarheden. Een beslissing die jaren geleden is genomen op basis van een aanname die niemand echt meer kan verifiëren, kan worden versterkt doordat steeds meer mensen elkaars versies van het verhaal bevestigen.
In crisissituaties, zoals ik zelf heb meegemaakt, kan memory conformity letterlijk levensgevaarlijk zijn. Wanneer meerdere betrokken partijen elkaars versies van de gebeurtenissen bevestigen, kan een Collectievemisverstand ontstaan dat moeilijk te doorbreken is.
Hoe je memory conformity herkent en voorkomt
De eerste stap is het herkennen van de momenten waarop memory conformity potentieel speelt. Dit zijn momenten waarop je merkt dat je twijfelt aan je eigen herinnering nadat je met anderen hebt gesproken. Momenten waarop je denkt “was het echt zoals ik me herinner, of hebben anderen het voor me veranderd?”
De tweede stap is het zoeken naar onafhankelijke bevestiging van belangrijke herinneringen. Dit kan betekenen dat je besluitvorming documenteert op het moment_self, niet later. Of dat je meerdere bronnen onafhankelijk van elkaar vraagt naar hun herinnering voordat je een gezamenlijke versieconstrueert.
De derde stap is het vacuum keeping een externe blik. Als je merkt dat een groep herinneringen heeft die afwijken van wat jij je herinnert, wees dan niet banged om degene te zijn die vraagt om onafhankelijke verificatie. Het is beter om lastig te zijn dan om mee te gaan in een gedeelde misvatting.
Praktische toepassing
In mijn werk was memory conformity een constante uitdaging. Vergaderingen liepen vaak anders dan gepland, en de herinneringen aan wat er was besloten verschilden nog wel eens. Wat me hielp was het consequent maken van schriftelijke vastlegging direct na vergaderingen. Niet uren later, wanneer de herinneringen al waren beinvloed door gesprekken met collega’s, maar direct erna.
Wat ook hielp was het expliciet benoemen van onzekerheid. In plaats van te zeggen “we hebben afgesproken dat X”, zei ik “naar mijn herinnering hebben we afgesproken dat X, maar ik wil het even checken.” Dit eenvoudige zinnetje gaf ruimte voor correctie zonder gezichtsverlies.
Het moeilijkste was het herkennen van momenten waarop ik zelf wrong onderhevig aan memory conformity. Soms merkte ik dat ik een herinnering had overgenomen van iemand anders zonder er echt over na te denken. De les die ik heb geleerd is dat twijfel een feature is, niet a bug. Als je merkt dat je bent blootgesteld aan de herinneringen van anderen, neem dan even de tijd om je eigen herinnering te verifiëren voordat je hem aanpast.
Gerelateerd: Lees ook Fouten in je geheugen en Sociale cognitie.
Dit artikel valt onder: Metacognitie
Bronnen bij dit artikel:
Harris, C., et al. (2011). Memory conformity in elderly and young adults. Memory, 19(1), 57-68.
Wright, D., & London, K. (2009). Social influences on memory. Psychology, 21(2), 169-180.
Meade, M., & Roediger, H. (2012). Explorations in the remember-know paradigm. Memory & Cognition, 40(1), 8-20.
De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.
Vond je dit nuttig? Volg me op LinkedIn voor meer inzichten.
Volg op LinkedIn