Het rollenspel van leiderschap: hoe je rust uitstraalt terwijl je binnenin worstelt

Dit artikel gaat over: Leiderschap onder Druk

Het was drie uur ’s nachts. Ik stond in een ruimte vol geschreeuw. Mijn hart bonkte, mijn handen trilden, en elke vezel in mijn lichaam schreeuwde om te vluchten. Maar ik kon niet vluchten. Want iedereen keek naar mij. De manager keek naar mij. Het team keek naar mij. En ik moest rust uitstralen, ook al voelde ik alles behalve rust.

Lees ook: meer over dit onderwerp

Gerelateerd: dit artikel zet het in perspectief

Dit is een van de meest onderschatte aspecten van leiderschap: het vermogen om te presteren onder druk. Niet om te liegen – maar om een realiteit te creeren die helpt, niet om uzelf te verbergen.

Wat prestatie onder druk betekent

Er is een verschil tussen performen en verliezen van uzelf. Performen betekent dat je een beroep doet op iets diepers dan je directe gevoel – op training, op principes, op waarden die je hebt geoefend. Verliezen van uzelf betekent dat je doet alsof, dat je een masker opzet dat niet echt is en dat op den duur uitputtend wordt.

Ik heb geleerd dat het eerste mogelijk is – dat je echte rust kunt uitstralen, ook al voel je binnenin spanning. Maar dit vereist oefening. Het vereist dat je een set van hulpmiddelen hebt ontwikkeld die je kunt inzetten wanneer de druk hoog wordt.

En ik heb ook geleerd dat het tweede een valkuil is. Wanneer je alleen maar performt, wanneer je geen echte connectie hebt met wat je doet, dan put het uit. En het is niet duurzaam. Op den duur eist het zijn tol.

Waarom rust uitstralen belangrijk is

Er is een fenomeen dat ik heb waargenomen in elke crisis die ik heb meegemaakt: de emotional contagion. Wanneer een leider rustig is, dan kalmeert dat de mensen om hen heen. Niet omdat ze het bevelen krijgen, maar omdat hun zenuwstelsel de rust oppikt en zelf ook kalmeert.

Dit is geen mystieke eigenschap – het is biologie. Mensen spiegelen op elkaar, vooral in stressvolle situaties. En wanneer de leider gespannen is, dan verspreidt die spanning zich door de groep. Wanneer de leider rustig is, dan verspreidt die rust zich ook.

Dus wanneer ik in een crisis sta en ik merk dat ik gespannen begin te raken, dan is het niet alleen voor mij dat ik rust zoek – het is voor mijn team. Het is leiderschap in de meest basale zin: het creeren van een omgeving waarin anderen kunnen functioneren.

Hoe je rust projecteert

Wat ik heb geleerd is dat rust projecteren niet gaat over het onderdrukken van hoe je je voelt. Het gaat over het kiezen van je focus. Wanneer ik gespannen ben en ik merk dat, dan kan ik kiezen: ga ik mee met de spanning, of ga ik met mijn aandacht naar iets anders?

De eerste stap is herkenning. Als ik niet doorheb dat ik gespannen begin te raken, dan kan ik er niets aan doen. Dus het begint ermee dat ik het signaal herken – de verhoogde hartslag, de ondiepe ademhaling, de neiging om snel te denken.

De tweede stap is ademhaling. Een diepe ademhaling – langzaam in, langzaam uit – activeert het parasympathische zenuwstelsel. Het vertelt je lichaam dat het niet in gevaar is, dat het kan ontspannen. En dit is geen truuk – het is een echte fysiologische respons.

De derde stap is focussen op wat je kunt beheersen. In een crisis zijn er altijd dingen die je niet kunt beheersen – het gedrag van anderen, de uitkomst van de situatie, de bredere context. Maar er zijn ook dingen die je wel kunt beheersen: je eigen ademhaling, je eigen houding, uw eigen woorden. Door uw aandacht te richten op wat u kunt beheersen, kunt u rust vinden in het midden van chaos.

Het gevaar van te lang.performen

Er is een grens aan hoe lang je dit vol kunt houden. Op korte termijn is rust uitstralen een kracht – het helpt teams, het helpt situaties, het helpt uzelf om door te komen. Maar op lange termijn kan het uitputtend worden als je geen manier vindt om het te verwerken.

Ik heb meegemaakt dat ik maandenlang heb geperformd – dat ik rustig ben gebleven, dat ik het masker heb opgehouden, dat ik voor mijn team heb gezorgd. En aan het einde van die periode was ik op. Ik had al mijn reserves gebruikt, en er was niets meer over.

Dit is waarom het belangrijk is om een uitlaatklep te hebben. Iets wat je doet buiten het werk dat je helpt om te verwerken wat je meemaakt. Voor mij is dat hardlopen, of praten met een goede vriend, of tijd doorbrengen in de natuur. Iets wat je de ruimte geeft om uzelf te zijn, zonder de druk om te presteren.

Echte leiderschap en authenteit

Er is een discussie in de literatuur over leiderschap over de balans tussen rust uitstralen en authenteit zijn. Sommigen zeggen dat leiders altijd echt moeten zijn, dat maskers niet werken. Maar ik denk dat dit een valse tegenstelling is.

Rust uitstralen terwijl je binnenin worstelt is niet hetzelfde als liegen. Het is een keuze om je te focussen op wat je team nodig heeft, in plaats van op uw eigen spanning. En het is een keuze die je bewust maakt – niet automatisch.

Authentiek leiderschap betekent niet dat je elke emotie deelt die je voelt. Het betekent dat je handelt vanuit je waarden, ook onder druk. En je waarden kunnen zijn: ik wil er voor mijn team zijn, ook al voel ik me bang. Ik wil rust brengen, ook al voel ik spanning. Dit is leiderschap.

De langetermijnles

Wat ik heb geleerd over de jaren is dat de capaciteit om rust uit te stralen onder druk kan worden getraind. Het is geen gave dat je hebt of niet – het is een vaardigheid die je ontwikkelt door oefening, door ervaring, door reflectie.

En de capaciteit om dit vol te houden zonder uzelf te verliezen kan ook worden getraind. Door te leren wanneer u moet rusten, wanneer u moet verwerken, wanneer u moet vragen om hulp. Leiderschap is niet solo – het is een team effort.

Dus als je in een situatie zit waar je rust moet uitstralen terwijl je binnenin worstelt: weet dat het mogelijk is. Het vereist oefening, het vereist hulpmiddelen, het vereist zelfkennis. Maar het is de moeite waard – voor jou, voor je team, voor de mensen die van jullie afhangen.

Dit artikel valt onder: Leiderschap onder Druk

Tot slot

Besluitvorming is een van de meest fundamentele vaardigheden als leider. En het begint bij het begrijpen van hoe je brein werkt – inclusief de rol van slaap. Door te investeren in je slaap, investeer je in betere beslissingen, in meer veerkracht, in een helderder hoofd. En dat is uiteindelijk wat goed leiderschap vraagt.

Bronnen bij dit artikel:
Dit artikel is gebaseerd op praktijkervaring en persoonlijke inzichten van Sertel Ortac, coördinator hulpverlening opvanglocaties regio Zeeland-West-Brabant.

De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.