Emotieco-occurentie: waarom emoties zelden alleen komen

Op een dag in mijn werk kreeg ik te maken met een familie die hunthuis was uitgezet. Ik voelde heel duidelijk een mengeling van verdriet om hun situatie, woede over de omstandigheden die hen daar hadden gebracht, en Schaamte die ik voor hen voelde. Die drei emoties kwamen niet-netjes na elkaar, maar waren er tegelijkertijd, als een emotioneel arrangement. Waarom gebeurt dat?

Emoties komen zelden in hun pure, enkelvoudige vorm voor. In de praktijk ervaren mensen vaak een combinatie van emoties die samen optreden, elkaar versterken, enTogether een emotioneel landschap vormen dat complexer is dan elke individuele emotie alleen. Dit fenomeen heet emotieco-occurentie, en het heeft grote invloed op hoe we emoties ervaren, benoemen, en reguleren.

Dit artikel gaat over: Emoties & Regulatie

Emotieclusters herkennen en benoemen

Wat is emotieco-occurentie?

Emotieco-occurentie verwijst naar het fenomeen dat bepaalde emoties de neiging hebben om samen voor te komen. Dit is niet toevallig. Onderzoek naar affectstructuur heeft aangetoond dat emoties in clusters voorkomen, niet in isolatie. Verdriet en angst treden vaak samen op, net als boosheid en frustratie, of schaamte en verdriet.

Dit komt deels door gedeelde onderliggende processen. Verborgen angsten uiten zich vaak als prikkelbaarheid of boosheid, omdat angst zelf vaak moeilijker te herkennen is voor mensen. Boosheid is makkelijker waar te nemen, dus die wordt het meest gerapporteerd, terwijl de onderliggende angst onzichtbaar blijft.

Daarnaast spelen appraisal patronen een rol. Verschillende emoties ontstaan uit specifieke appraisal patronen, en bepaalde appraisals kunnen meerdere emoties tegelijk triggeren. Wanneer je een verlies ervaart en je voelt je machteloos, dan ontstaan verdriet en woede vaak samen vanuit dat ene gevoel van machteloosheid.

Hoe herken je emotieco-occurentie?

Het herkennen van emotieco-occurentie begint met het besef dat wat je voelt zelden een pure emotie is. Wanneer je je slecht voelt, is het de moeite waard om te onderzoeken welke verschillende emoties er aanwezig zijn, niet alleen de meest prominente.

Een nuttige vraag is: wat voel ik nog meer? Als je je boos voelt, vraag jezelf dan of er ook angst onder zit, of verdriet, of Schaamte. Als je je verdrietig voelt, check of er ook boosheid is, of angst voor wat er nog meer mis kan gaan. Dit uit elkaar halen van emotieclusters geeft je meer grip op wat er werkelijk aan de hand is.

In mijn werk merkte ik dat gesprekken vaak bleven steken omdat mensen hun emoties niet-netjes op een rij hadden. Ze wisten dat ze zich rot voelden maar konden niet specificeren dat het een mengeling was van verdriet om wat ze waren verloren, schaamte over hoe de situatie was gelopen, en woede over het onrecht dat hen was aangedaan. Toen we die emoties uit elkaar haalden, werd het gesprek een stuk effectiever.

Waarom dit belangrijk is voor emotieregulatie

Wanneer je emoties probeert te reguleren, is het essentieel om te weten met welke emotie je te maken hebt. Wanneer je verdriet en angst door elkaar haalt, danGa je mogelijk de verkeerde regulatiestrategie toepassen. Verdriet heeft andere behoeften dan angst. Angst heeft vaak behoefte aan geruststelling en veiligheid, terwijl verdriet ruimte nodig heeft om te mogen zijn.

Het scheiden van emoties in een co-occurentiepatroon kan ook helpen om te begrijpen wat er aan de hand is. Wanneer je bijvoorbeeld merkt dat je woede gepaard gaat met verdriet, dan wordt het makkelijker om te begrijpen dat je woede mogelijk een secundaire emotie is, en dat het verdriet eigenlijk de primaire trigger is die aandacht nodig heeft.

Dit uit elkaar halen voorkomt ook dat je emoties gaat onderdrukken die eigenlijk een signaal zijn. Wanneer je alleen de boosheid ziet, onderdruk je die mogelijk, terwijl de onderliggende angst of het verdriet dat om aandacht vraagt, onopgemerkt blijft. De emotieco-occurentie wordt dan niet gereguleerd, alleen camouflageerd.

Praktische aanpak voor het werken met emotieco-occurentie

De eerste stap is het benoemen van alle aanwezige emoties, niet alleen de sterkste. Dit vereist emotionele granulariteit, ofwel het vermogen om subtiele verschillen tussen emoties te herkennen en te benoemen. Hoe gedetailleerder je emoties kunt benoemen, hoe beter je ze kunt begrijpen en reguleren.

De tweede stap is het onderscheiden van primaire en secundaire emoties. De primaire emotie is degene die het meest direct verbonden is met de situatie. De secundaire emoties zijn reacties op de primaire emotie of op de situatie als geheel. Vaak is de secundaire emotie de boosheid of de frustratie, terwijl de primaire emotie angst of verdriet is.

De derde stap is het toepassen van gerichte regulatie per emotie. Angst heeft andere technieken nodig dan verdriet. Voor angst werken ademhalingsoefeningen, cognitieve herijking van het gevaar, en het activeren van het ventrale vagale systeem via sociale verbinding. Voor verdriet werkt het juist om de emotie te laten zijn, om steun te zoeken, en om niet te proberen het verdriet snel op te lossen.

Emotieco-occurentie in teams en organisaties

Ook in teams speelt emotieco-occurentie een rol. Wanneer een team spanning ervaart, is het zelden een enkele emotie. Vaak is er angst voor onzekerheid, woede over besluiten die zijn genomen, verdriet over verlies van collega’s of veranderingen, en frustratie over het gevoel niet gehoord te worden.

Leidinggevenden kunnen teams helpen door emotieco-occurentie te normaliseren. Wanneer een team Spanningsituatie ervaart, is het de moeite waard om met het team te onderzoeken welke emoties er allemaal aanwezig zijn. Dit voorkomt dat alleen de meest zichtbare emotie, vaak frustratie of boosheid, de ruimte krijgt, terwijl de onderliggende emoties onbesproken blijven.

In mijn ervaring als coördinator was het regelmatig voorkomen dat een conflict tussen collega’s niet ging waar het over leek te gaan. Achter de zichtbare woede over werkwijzen zat vaak onzekerheid over de toekomst of verdriet over hoe dingen waren gelopen. Door die emoties zichtbaar te maken, kon het eigenlijke thema worden besproken.

Gerelateerde blogs: Emotieregulatie Is Geen Onderdrukking: Hoe Je Met Emoties Komt In Plaats Van Ertegen | Veerkracht Is Geen Pantser Maar Een Proces: Hoe Je Hersenen Herstellen Van Tegenslag | Besluitvorming Onder Druk: Hoe Je Hersenen Keuzes Maken Als De Tijd Op Is

Bronnen bij dit artikel:
Larsen, J. T., et al. (2001). The spreading of affect: Evidence for the breadth of emotion. Journal of Personality and Social Psychology, 81(5), 925-935.
Kashdan, T. B., et al. (2015). Social anxiety and the breadth of emotional experience. Cognition and Emotion, 29(3), 484-497.

Dit artikel valt onder: Emoties & Regulatie

De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.