Strategie ontwikkelen: meer dan alleen plannen

De directeur die na een strategische herorientatie besloot om zijn hele business model te veranderen. De leidinggevende die na maanden overleggen nog steeds geen duidelijke strategie had neergezet. In mijn werk met organisaties in verschillende sectoren viel het me op dat strategie vaak wordt verward met planning – en dat deze verwarring tot suboptimale resultaten leidt. Strategie is geen document dat je schrijft en in de la stopt – het is een doorlopend proces van keuzes maken. Lees meer over dit thema. Lees meer over strategie.

Dit artikel gaat over: Strategie

Strategie is de kunst van het maken van keuzes over hoe je je middelen en capaciteiten inzet om je doelen te bereiken. Het gaat om het stellen van prioriteiten, het nemen van beslissingen over waar je je op concentreert en waar niet, en het alloceren van resources naar de gebieden waar ze het meeste effect hebben. Zonder strategie loop je het risico om alle kanten op te bewegen zonder echt vooruit te komen.

Waarom strategie meer is dan planning

Veel organisaties verwarren strategie met planning. Ze schrijven een strategisch plan met doelstellingen, KPI’s en tijdlijnen, en beschouwen dat als hun strategie. Maar eigenlijk is dit planning – het uitstippelen van hoe je van A naar B komt. Strategie gaat over de fenamentele vraag: waarom zouden we uberhaupt naar B gaan? Wat maakt dat resultaat waardevol? En wat is de theorie achter hoe onze acties tot dat resultaat zullen leiden?

Echte strategie begint met het stellen van moeilijke vragen. Wat is onze kerncompetentie? Waar zijn we uniek in? Wat zijn onze klanten bereid om voor te betalen? En misschien wel het belangrijkste: wat zullen we niet doen? Strategie gaat net zoveel over het zeggen van nee als over het zeggen van ja. Het vermogen om dwars door aantrekkelijke mogelijkheden heen te kijken omdat ze niet bij je strategie passen, is wat goede strategen onderscheidt van average planners.

Het ontwikkelen van een strategische visie

Een strategische visie geeft richting aan je organisatie. Het is een beeld van waar je naartoe wilt in de komende jaren, en het inspireert en mobiliseert mensen om daar te komen. Een goede strategische visie is ambitieus maar haalbaar, concreet maar niet gedetailleerd, en het geeft genoeg richting om beslissingen te kunnen nemen zonder elke situatie voor te schrijven.

Het ontwikkelen van een strategische visie begint met naar buiten kijken. Wat gebeurt er in de markt? Welke trends zien we? Wat zullen klanten over vijf jaar nodig hebben? En tegelijkertijd naar binnen kijken: wat zijn onze sterke punten? Wat kunnen we goed? Waar liggen onze improvement opportunities? De combinatie van externe en interne analyse leidt tot een strategische visie die zowel ambitieus als haalbaar is.

Van strategie naar executie

Een strategie is maar zo goed als zijn executie. Veel organisaties hebben uitstekende strategieën op papier maar falen in de uitvoering. Dit kan komen door weerstand in de organisatie, gebrek aan resources, slechte communicatie, of simpelweg gebrek aan follow-through. Het managen van strategische executie is een vaardigheid op zich – het vereist leiderschap, change management, en het vermogen om mensen te motiveren en te focussen.

De sleutel tot goede executie is het vertalen van de strategie naar concrete acties en verantwoordelijkheden. Een strategie die alleen in het hoofdkantoor leeft, zal niet worden uitgevoerd. Het moet worden gecommuniceerd, vertaald naar team- en individueel niveau, en ondersteen worden door de juiste systemen en processen. Als leider is het jouw taak om dit proces te faciliteren en te ensure dat iedereen begrijpt hoe zijn werk bijdraagt aan de strategie.

Strategie in een veranderende omgeving

In de huidige snel veranderende wereld is strategie geen eenmalige oefening meer. Waar bedrijven vroeger eens in de paar jaar hun strategie konden bepalen, moeten ze nu veel adaptiever zijn. Disruptieve technologieën, veranderende klantbehoeften en geopolitieke verschuivingen kunnen hele industrieen op hun kop zetten binnen maanden. Dit vereist een andere aanpak van strategie – meer iteratief, meer flexibel, en meer experimenterend.

Aan de andere kant is fenamentele strategische denken nog steeds waardevol. De basisprincipes van strategie – het maken van keuzes, het focussen van resources, het bouwen van duurzame voordelen – zijn nog steeds relevant. Wat is veranderd is de snelheid waarmee strategische herorientatie moet plaatsvinden, en de bereidheid om snel te kunnen draaien wanneer de omstandigheden daarom vragen.

De rol van leiderschap in strategie

Leiders spelen een cruciale rol in strategie. Niet alleen omdat zij de uiteindelijke beslissingen nemen, maar ook omdat zij de cultuur creëren waarin strategisch denken kan floreren. Een leider die nieuwsgierigheid, kritisch denken en het stellen van moeilijke vragen stimuleert, zal een organisatie hebben die beter toegerust is voor strategische uitdagingen.

Dit betekent niet dat leiders alles zelf moeten bedenken. Integendeel, de beste strategieen komen vaak van mensen die het werk dagelijks doen en die de nuances van demarkt begrijpen. Als leider is het jouw taak om deze insights naar boven te halen en te vertalen in strategische richtingen. Dit vereist goede luistervaardigheden, het vermogen om patronen te herkennen, en de moed om beslissingen te nemen op basis van incomplete informatie.

Strategie en organisatiecultuur

Een strategie kan nog zo goed zijn op papier – als de cultuur van de organisatie niet meewerkt, dan zal het niet slagen. Cultuur eet strategie teambreien is een waarheid die vaak wordt onderschat. Wanneer de cultuur individualistisch is, zal samenwerking moeilijk zijn. Wanneer de cultuur risicomijdend is, zal innovatie worden geblokkeerd. Wanneer de cultuur hiërarchisch is, zal besluitvorming traag zijn. Als strateeg moet je rekening houden met deze culturele factoren en je strategie aanpassen aan de realiteit van de organisatie.

Het veranderen van cultuur is een langdurig proces – het gaat niet van de ene op de andere dag. Maar het begint met het goede voorbeeld van leiders, met het belonen van gewenst gedrag, en met het consequent communiceren van de strategie en de waarden die daarbij horen. Een cultuurverandering die jaren duurt, begint met de beslissing vandaag om anders te gaan leiden.

De strategie-execute balans

Veel organisaties falen niet aan de strategie zelf, maar aan de execute ervan. Dit kan komen door gebrek aan capaciteit, door weerstand in de organisatie, of door veranderende omstandigheden tijdens de uitvoering. Effectieve strategen houden hier rekening mee door hun strategie niet te star vast te houden maar flexibel te blijven waar dat kan. De execute van strategie is een leerproces – je leert wat werkt door het te doen, en je past aan waar nodig.

Dit betekent niet dat je bij de minste tegenslag je strategie moet verlaten. Het betekent wel dat je open moet staan voor signalen uit de praktijk, dat je bereid moet zijn om bij te sturen wanneer de werkelijkheid anders blijkt dan verwacht, en dat je niet verstijft in een plan dat geen rekening houdt met veranderende omstandigheden. De beste strategen zijn degenen die met hun voeten in de klei staan en de realiteit van de execute kennen.

Gerelateerde blogs: Strategie ontwikkeling: meer dan alleen plannen | Strategie en visie: de horizon zien | Van strategie naar uitvoering: waarom plannen stranden

Bronnen bij dit artikel:
Porter, M. (1996). What is Strategy? Harvard Business Review.
Rumelt, R. (2011). Good Strategy Bad Strategy. Profile Books.
Christensen, C. (1997). The Innovator’s Dilemma. Harvard Business School Press.

Dit artikel valt onder: Strategie