Ik was altijd een herlezer. Pagina’s nog een keer doorworstelen, aantekeningen opnieuw lezen, sheets nog eens doornemen. Het voelde productief. Ik was bezig met de stof. Maar tijdens tentamens merkte ik dat ik informatie had geleerd, niet begrepen. Ik herkende de woorden, maar kon ze niet toepassen.
Dit was voor mij een keerpunt. Ik ontdekte retrieval practice – de techniek van actief proberen op te halen wat je hebt geleerd, in plaats van het simpelweg opnieuw te lezen. Het klinkt eng omdat het aanvoelt als falen, maar het werkt verrassend goed.
Dit artikel gaat over: Metacognitie
Retrieval practice is direct gerelateerd aan metacognitie omdat het je vraagt om na te denken over wat je weet en wat niet. In plaats van passief informatie tot je te nemen, zoek je actief in je brein. Dit proces maakt de herinnering sterker en helpt je ook om te zien waar je hiaten zitten.
Onderzoek van Roediger en Karpicke heeft aangetoond dat retrieval practice tot wel 50 procent betere prestaties geeft op langetermijntests vergeleken met herlezen. Maar wat echt opvallend is: studenten kiezen in experimenten vaak voor de minst effectieve manier van studeren – herlezen – terwijl retrieval practice veel beter zou werken.
Waarom retrieval practice werkt
De verklaring ligt in wat onderzoekers desirable difficulty noemen. Wanneer we informatie ophalen uit ons geheugen, maken we het onze hersenen moeilijker dan wanneer we het simpelweg herlezen. Deze moeilijkheid zorgt ervoor dat de herinnering beter wordt verankerd.
Bij het herlezen van informatie herken je de tekst – je weet dat je het eerder hebt gelezen. Dit geeft een illusie van beheersing. Je hersenen rapporteren dat het al bekend is, waardoor je denkt dat je het ook kunt ophalen. Maar herkenning en ophaling zijn verschillende processen. Herlezen test niet je daadwerkelijke ophaalvermogen.
Bij retrieval practice daarentegen test je jezelf daadwerkelijk. Je zoekt actief in je geheugen naar antwoorden. Dit lukt vaak niet in het begin, wat demotiverend kan werken. Maar elke mislukte ophaalpoging maakt de uiteindelijke opslag van die informatie steviger wanneer je het eindelijk wel kunt ophalen.
Het testing effect
Retrieval practice wordt ook wel het testing effect genoemd. Onderzoek toont aan dat mensen die een toets maken over materie die ze aan het leren zijn, beter presteren op vervolgtests dan mensen die de tijd besteden aan herlezen. Dit geldt voor vrijwel elk vakgebied en elke leeftijdsgroep.
Het testing effect verklaart ook waarom het zoekeffect werkt. Actief zoeken in je brein, zelfs als je niets vindt, versterkt de neurale paden die uiteindelijk naar het juiste antwoord leiden.
Hoe je retrieval practice toepast
De eerste methode is simpelweg: sluit het boek en probeer te beschrijven wat je zojuist hebt gelezen. Wat zijn de hoofdpunten? Hoe passen ze samen? Wat voor voorbeelden illustreerden de concepten? Schrijf op wat je kunt, en ga dan pas terug naar de tekst om te controleren.
De tweede methode is het gebruiken van flashcards. Maar niet zomaar flashcards – het gaat erom dat je actief probeert te herinneren voordat je het antwoord ziet. De handeling van het zoeken in je geheugen is wat telt, niet het simpelweg zien van het antwoord.
De derde methode is het jezelf afvragen vooruitkijkend naar toekomstige toepassingen. In plaats van te vragen heb ik dit gelezen?, vraag je hoe zou ik dit toepassen in een praktijksituatie? Dit dwingt je om dieper te verwerken en verbindt de informatie met toekomstige use cases.
Praktische toepassing in het werk
In mijn werk als coordinator paste ik retrieval practice zonder het te beseffen toe. Na vergaderingen probeerde ik uit mijn hoofd te beschrijven wat de belangrijkste beslissingen waren geweest, in plaats van direct de notulen te raadplegen. Door actief te proberen te herinneren wat er was besloten, versterkte ik mijn geheugen over die vergaderingen.
Wat ook hielp was het stellen van mezelf van tevoren vragen over wat ik verwachtte te gaan leren in een vergadering of training. Door vooruit te zeggen wat ik dacht dat de hoofdpunten zouden zijn, creëerde ik een kader waarin ik de nieuwe informatie actief kon vergelijken met mijn verwachtingen.
Het moeilijkste aspect van retrieval practice is het omgaan met het gevoel dat je niets weet. Wanneer je earnest probeert op te halen en niets vindt, is de verleiding groot om snel naar de tekst te gaan. Maar die momenten van struggle zijn precies waar het Leerproces gebeurt. De pijn van retrieval is het leerresultaat.
Veelvoorkomende valkuilen
De eerste valkuil is het verwarren van herkenning met ophaalvermogen. Je kunt een tekst herkennen zonder hem te kunnen ophalen. Wanneer je een boek dichtslaat en denkt dit ken ik, vraag jezelf dan: kan ik dit uitleggen aan iemand die geen voorkennis heeft? Zo nee, dan is herkenning niet hetzelfde als begrip.
De tweede valkuil is het te snel opgeven. Retrieval oefeningen moeten moeilijk aanvoelen. Als alles soepel gaat, leer je niets. De struggle is noodzakelijk voor groei.
Waarom we toch blijven herlezen
Ondanks de duidelijke research die retrievial practice ondersteunt, blijven de meeste mensen toch herlezen. Waarom? De eerste reden is dat herlezen een stuk comfortable aanvoelt. Je bewegt je ogen over de tekst, je hersenen registreren dat de informatie bekend is, en je voelt je productief. Retrievial practice voelt daarentegen precies zoals het woord zegt: oefenen. En oefenen gaat vaak gepaard met onprettige gevoelens omdat je wordt geconfronteerd met wat je nog niet beheerst.
De tweede reden is dat herlezen een fundamentele attributiefout in de hand werkt. We denken dat iets makkelijk te begrijpen valt omdat het bekend is, en verwarren dat met daadwerkelijk beheersing. Wanneer je een tekst voor de tiende keer leest en denkt “dit is logisch”, meet je eigenlijk de bekendheid van de tekst, niet je begrip.
De derde reden is dat retrieval langzamer lijkt. Wanneer je in een uur tijd drie keer kunt herlezen, voelt dat productiever dan twee keer proberen op te halen wat je weet. Maar die twee ophaalpogingen leiden tot veel sterkere herinneringen dan de drie herlezingen.
De juiste aanpak voor retrieval practice
Retrieval practice werkt het beste als je het spreeduur verdeelt over meerdere sessies. In plaats van één lange studiedag, is het effectiever om over meerdere dagen korter te studeren met actieve ophaalpauzes. Dit gaat tegen onze intuïtie in: we denken dat lange, intensieve studeesessies beter zijn, maar korte, frequente sessies met retrieval zijn effectiever.
Een praktische aanpak is de volgende: lees een sectie, doe dan iets anders. Probeer vervolgens uit je hoofd te beschrijven wat je zojuist las. Ga dan pas terug naar de tekst om te controleren. Deze cyclus van lezen-oefenen-controleren-vergeten-oefenen leidt tot veel sterkere verankering dan simpelweg herlezen.
Een andere aanpak is het gebruiken van watvo “interleaving” noemen. In plaats van één onderwerp helemaal te behandelen voordat je naar het volgende gaat, wissel je af tussen onderwerpen. Dit dwingt je hersenen om telkens weer op te halen welk onderwerp je ook alweer aan het behandelen was, wat de leerprocessenmeer uitdaagt.
Gerelateerd: Lees ook Fouten in je geheugen en Leerstrategieen.
Dit artikel valt onder: Metacognitie
Bronnen bij dit artikel:
Roediger, H., & Karpicke, J. (2006). Test-enhanced learning. Psychological Science, 17(3), 249-255.
Karpicke, J., & Roediger, H. (2008). The critical importance of retrieval for learning. Science, 319(5865), 966-968.
Agarwal, P., et al. (2019). Comparing popular study methods. Psychological Science, 30(4), 530-545.
De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.
Vond je dit nuttig? Volg me op LinkedIn voor meer inzichten.
Volg op LinkedIn