Oude herinneringen blokkeren nieuw leren

Na vijftien jaar ervaring met het coördineren van opvanglocaties kon ik amper wennen aan een nieuw registratiesysteem. Mijn handen wilden automatisch de oude workflow intoetsen, en telkens weer moest ik mezelf corrigeren. Dit is proactive interference – wanneer oude herinneringen het ophalen van nieuwe informatie bemoeilijken.

Proactive interference is een fenomeen in de cognitieve psychologie waarbij eerder geleerde informatie het vermogen om nieuwe informatie te leren en op te halen beïnvloedt. Het is een van de redenen waarom oudere volwassenen soms moeite hebben met het leren van nieuwe vaardigheden.

Dit artikel gaat over: Metacognitie

Proactive interference is relevant voor metacognitie omdat het laat zien hoe onze cognitieve processen op manieren kunnen werken die niet direct merkbaar zijn. Wanneer je begrijpt dat oude gewoontes actief kunnen concurreren met nieuwe leerprocessen, kun je hiermee rekening houden.

Bovendien helpt dit inzicht bij het kiezen van leerstrategieën. Wanneer je weet dat eerdere kennis interferentie kan veroorzaken, kun je strategieën kiezen die deze interferentie verminderen of omzeilen.

Hoe proactive interference werkt

Proactive interference treedt op omdat het ophalen van informatie uit het langetermijngeheugen niet volledig selectief is. Wanneer je een nieuwe herinnering probeert op te slaan, worden ook gerelateerde oude herinneringen automatisch geactiveerd. Deze competitie tussen oude en nieuwe informatie bemoeilijkt het opslaan van de nieuwe informatie.

Dit effect is sterker naarmate de oude en nieuwe informatie meer op elkaar lijken. Wanneer je al een tweede taal spreekt en een derde leert, zal de interferentie sterker zijn omdat beide talen vergelijkbare structuren hebben. Wanneer je een totaal ander type informatie leert, is de interferentie zwakker.

Interferentie wordt ook sterker naarmate de oude informatie vaker is opgehaald of geoefend. Wanneer je een vaardigheid jaar in jaar uit hebt toegepast, zal de interferentie met nieuwe versies of alternatieven sterker zijn dan wanneer de oude kennis recent maar weinig gebruikt is.

Retroactieve interferentie

Het tegenovergestelde van proactive interference is retroactieve interferentie. Dit is wanneer nieuwe informatie het ophalen van oude informatie bemoeilijkt. Wanneer je een nieuw telefoonnummer leert en vervolgens je oude nummer niet meer weet, is dat retroactieve interferentie.

Beide vormen van interferentie illustreren hoe dynamisch ons geheugen is. Herinneringen zijn niet statisch opgeslagen maar worden voortdurend beïnvloed door nieuwe leerervaringen. Dit heeft implicaties voor hoe we denken over leren en herinneren.

Praktische gevolgen voor leren

Het belangrijkste praktische gevolg is dat het leren van vergelijkbare dingen elkaar kan verstoren. Wanneer je meerdere vaardigheden of feiten tegelijk leert die op elkaar lijken, kan de interferentie het leren van elk van hen bemoeilijken.

Dit is waarom het soms lastig is om meerdere talen tegelijk te leren. Wanneer je Spaans en Italiaans tegelijk leert, zal elk van beide interfereren met de andere. Het kan helpen om de talen apart te leren, met voldoende tijd ertussen.

Dit is ook waarom het belangrijk is om onderscheid te maken tussen vergelijkbare concepten. Wanneer je zwei methodes leert die op elkaar lijken, kan interferentie ervoor zorgen dat je ze door elkaar haalt. Door expliciet na te denken over de verschillen tussen de methodes, verminder je de interferentie.

Strategieën om interferentie te verminderen

Een effectieve strategie is om nieuwe informatie die sterk interfereert met bestaande kennis op een ander moment te leren. Wanneer je ’s ochtends nieuwe informatie hebt geleerd, wacht dan een dag voordat je vergelijkbare maar andere informatie leert. Dit geeft de eerste informatie tijd om zich te consolideren.

Een andere strategie is het gebruik van actieve retrievaloefeningen. Door de nieuwe informatie regelmatig op te halen, versterk je de specifieke geheugensporen en verminder je de competitie van oude informatie. Retrieval-oefeningen zijn krachtiger dan herbekijken van de informatie.

Het structureren van informatie in heldere categorieën helpt ook. Wanneer je weet welke informatie bij welke context hoort, wordt het gemakkelijker om de juiste herinnering op te halen en wordt vermeden dat verkeerde herinneringen worden geactiveerd.

Proactive interference in het werk

In mijn werk merkte ik dat collega’s die al lang dezelfde taak uitvoerden vaak moeite hadden met het overschakelen naar nieuwe processen. De oude workflow zat diep in hun routine en interfereerde met het leren van de nieuwe aanpak. Dit vereiste extra oefening en herhaling om de nieuwe gewoonte te consolideren.

Wat hielp was het expliciet benoemen van de interferentie. Wanneer collega’s begrepen waarom hun handen automatisch de oude workflow wilden volgen, was het gemakkelijker om hiermee om te gaan. Het probleem lag niet bij hun capaciteit om te leren, maar bij de natuurlijke werking van hun geheugen.

Bovendien zorgde ik ervoor dat nieuwe processen niet te veel leken op oude processen. Wanneer mogelijk, maakte ik het nieuwe proces visueel of procedureel anders genoeg om interferentie te verminderen. Dit maakte het leren gemakkelijker, ook al kostte het ontwerpen van het nieuwe proces meer moeite.

Gerelateerd: Lees ook Geheugen vergeten en herinneren en Leerstrategieen.

Dit artikel valt onder: Metacognitie

Bronnen bij dit artikel:
Anderson, M., & Neely, J. (1992). Interference and inhibition in memory. Encyclopedia of Learning and Memory.
Wixted, J. (2004). The psychology and neuroscience of forgetting. Annual Review of Psychology, 55, 235-269.
Dellarosa, D., & Schmidt, L. (2003). Applying the model of proactive interference to understanding and treating memory failures. Expert Review of Neurotherapeutics, 3(5), 643-651.

De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.

Emotionele en stressgerelateerde interferentie

Proactive interference wordt sterker onder invloed van stress en emotie. Wanneer je gestrest bent, wordt het moeilijker om nieuwe informatie te verwerken omdat je brein actief is met het oproepen van eerdere stressvolle situaties en de bijbehorende responsen. Dit is waarom het zo belangrijk is om een leeromgeving te creëren die rust biedt.

Dit inzicht is belangrijk voor iedereen die onder hoge druk leert of nieuwe vaardigheden moet ontwikkelen. Wanneer je weet dat stress de interferentie versterkt, kun je hiermee rekening houden door extra tijd te nemen voor nieuwe leerstof en door leerperiodes te spreiden.

Wanneer je merkt dat je ondanks herhaalde oefening toch steeds dezelfde fout maakt, kan het zijn dat oude gewoontes actief aan het interfereren zijn. Door dit te herkennen, kun je strategieën aanpassen om de oude gewoonte actief te vervangen door een nieuwe.

Training.