Besluitvorming: Hoe Je Brein Informatie Filerert En Tot Een Keuze Komt

Dit artikel gaat over: Besluitvorming

Brein & Veerkracht gaat over hoe je beslissingen neemt en hoe je brein daarbij helpt.

Ik zit in een vergadering. We hebben een uur gediscussieerd over de beste aanpak voor een nieuw project. Er zijn vijf opties, allemaal met voor- en nadelen. ledereen heeft een mening. En op een gegeven moment kijk ik op mijn horloge en realiseer me dat we nog twee minuten hebben voordat de vergadering afloopt. Beslissing nemen is nu aan mij.

Dit is het moment waarop veel leiders freeze. Te veel opties, te weinig tijd, te veel belangen. En toch moet er een beslissing worden genomen. Want niet kiezen is ook een keuze, en vaak een slechtere.

Wil je meer weten over hoe je betere beslissingen neemt? Lees dan ook:

• Besluitvorming Onder Druk: Hoe Je Hersenen Kiezen Als De Tijd Op Is
• De Cost Van Inactiviteit: Waarom Beslissingen Uitstellen Ook Een Beslissing Is
• Na Hoeveel Beslissingen Raakt Je Brein Op? Over Decision Fatigue

Hoe je brein beslissingen neemt

Besluitvorming is een van de meest complexe cognitieve taken die er zijn. Het vereist het verzamelen van informatie, het afwegen van opties, het inschatten van consequenties, en het maken van een keuze onder onzekerheid. En dat alles moet vaak gebeuren onder tijdsdruk.

Je brein doet dit niet op één manier. Er zijn twee systemen die een rol spelen: System 1 en System 2. System 1 is snel, intuïtief, emotioneel. Het helpt je om snel te reageren op basis van eerdere ervaringen en patronen. System 2 is langzaam, bewust, rationeel. Het helpt je om na te denken, af te wegen, en weloverwogen beslissingen te nemen.

In de praktijk gebruik je meestal een combinatie van beide. Snelle beslissingen worden vaak genomen door System 1, maar voor belangrijke keuzes schakel je System 2 in. Het probleem is dat System 2 energie kost en vermoeid raakt. Na een lange dag vol beslissingen is je vermogen om goed na te denken een stuk kleiner dan ’s ochtends.

Wat ik herken in mijn werk

Ik heb dit meegemaakt bij mezelf en bij anderen. Na een dag vol kleine beslissingen kon ik ’s avonds de grote vraag niet meer goed overzien. Alles leek even belangrijk, alle opties leken vergelijkbaar. En ik koos dan vaak voor de veilige optie, niet voor de beste.

Bij bewoners zag ik dat beslissingsstress hun hele functioneren kon beinvloeden. Mensen die voor simpele dagelijkse keuzes al angstig werden, omdat ze niet meer wisten wat de beste aanpak was. Niet omdat ze dom waren, maar omdat hun brein was uitgeput door te veel beslissingen.

De valkuilen van besluitvorming

Er zijn een paar bekende valkuilen die ervoor zorgen dat we slechtere beslissingen nemen:

Ankeren: we hechten te veel aan de eerste informatie die we krijgen. Als je in een onderhandeling een startbod hoort, dan wordt dat je anker, en val je keuze vaak dicht bij dat startbod.

Verstarring: als we te veel opties hebben, kunnen we niet meer kiezen. Dit heet analysis paralysis. We draaien rond, wegen en herwegen, maar komen niet tot een beslissing.

Bevestiging: we zoeken informatie die bevestigt wat we al denken, en negeren informatie die tegenspreekt. Dit maakt dat we vast komen te zitten in onze eigen bubble.

Anoom-effect: we overschatten hoeveel anderen weten wat wij weten. En dus nemen we aan dat een beslissing duidelijk is voor iedereen, terwijl dat niet zo is.

Wat dit betekent in de praktijk

Deze valkuilen leiden ertoe dat beslissingen die logisch lijken, achteraf vaak niet de beste waren. En dat is niet omdat mensen dom zijn of niet goed nadenken. Het is omdat het brein systemen heeft die onder bepaalde omstandigheden niet goed werken.

Het goede nieuws is dat je hier iets aan kunt doen. Door je bewust te zijn van deze valkuilen, kun je er rekening mee houden. En doorstructuren te gebruiken die helpen om beter te beslissen.

Structuur voor betere besluitvorming

Wat helpt bij het nemen van betere beslissingen? Hier zijn een paar methodes die ik gebruik:

1. Het beslissingsboom

Voordat je begint met beslissen, vraag jezelf af: wat is debeslissing die ik moet nemen? Wat is het eindresultaat dat ik wil bereiken? Wat zijn de opties? En wat zijn de consequenties van elke optie?

Door dit te doen, breng je structuur aan in het proces. Je voorkomt dat je verdwaalt in details die niet relevant zijn. En je houdt het einddoel voor ogen.

2. Het 2-6-10 principe

Als je voor een beslissing staat, vraag jezelf af: wat is het ergste dat er kan gebeuren als ik de verkeerde keuze maak? Is dat omkeerbaar? Zo niet, wat is er dan nodig om het recht te zetten?

Dit helpt om te bepalen hoeveel tijd en energie je in de beslissing moet steken. Voor kleine beslissingen met beperkte consequenties is een snelle keuze prima. Voor grote beslissingen met verstrekkende gevolgen wil je meer tijd nemen.

3. De premortem

Stel je voor dat je beslissing is mislukt. Wat ging er dan mis? Door retroactief te denken, kun je risico’s identificeren die je anders zou missen. En kun je anticiperen op probleemen voordat ze ontstaan.

4. Extern perspectief

Wat zou een outsider doen? Iemand die niet bij de situatie betrokken is, kan vaak helderder zien dan jij. Vraag om input van iemand die met frisse ogen naar de situatie kijkt.

5. Tijd nemen voor grote beslissingen

Snelle beslissingen zijn niet altijd slecht, maar voor de grote keuzes is tijd nemen essentieel. Niet eeuwig twijfelen, maar wel de tijd nemen om alle opties te overwegen. Slaap er een nachtje over als dat kan.

Besluitvorming onder druk

De moeilijkste beslissingen zijn die onder druk. Tijd te weinig, informatie onvolledig, consequenties onduidelijk. En toch moet er worden gekozen.

In mijn werk kom ik dit vaak tegen. Crisissituaties op opvanglocaties, onverwachte probleemen, beslissingen die geen uitstel dulden. En ik heb geleerd dat de eerste reactie niet altijd de beste is.

Dus wat ik doe is dit: als er een beslissing moet worden genomen onder hoge druk, dan neem ik eerst een moment. Niet te lang, soms maar dertig seconden. In die tijd doe ik drie dingen: adem, kijk wat er echt aan de hand is, en vraag me af wat de consequence is van verschillende opties.

Het klinkt simpel, maar het helpt. Het geeft mijn brein de kans om van reactief naar reflectief te schakelen. En dat kan het verschil maken tussen een beslissing waar ik achter sta en een waar ik later spijt van heb.

Wil je leren hoe je betere beslissingen neemt? Neem contact op voor begeleiding bij besluitvorming onder druk.

Tot slot

Besluitvorming is een vaardigheid die je kunt trainen. Door te leren van je beslissingen, door structuur aan te brengen, door alert te zijn voor valkuilen. En door te accepteren dat niet elke beslissing perfect zal zijn.

Het belangrijkste is dat je een beslissing neemt. Niet kiezen is ook een keuze, en meestal een slechtere. En als je eenmaal een beslissing hebt genomen, dan kun je altijd nog bijsturen als blijkt dat het niet werkt zoals gehoopt.

De volgende keer dat je voor een moeilijke keuze staat, wees dan niet bang om te kiezen. Gebruik de structuren die hierboven staan. Neem de tijd die nodig is. En als de druk hoog is, neem dan eerst een moment voordat je reageert. Je zult merken dat je daarmee tot betere beslissingen komt.

Bronnen bij dit artikel:
Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.
Dijksterhuis, A. (2010). Het slimme onbewuste. Prometheus.

De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.

Dit artikel valt onder: Besluitvorming