Growth Mindset en Neuroplasticiteit: Geloven Dat Je Kan Veranderen = Veranderen

Carol Dweck begon haar onderzoek met een simpele vraag: waarom geven sommige kinderen op als ze een probleem niet direct kunnen oplossen, terwijl anderen juist worden gemotiveerd door de uitdaging? Het antwoord bleek te liggen in wat ze hun mindset noemde: hun overtuiging over de aard van hun eigen capaciteiten.

Mensen met een fixed mindset geloven dat capaciteiten vaststaan – je bent slim of niet, getalenteerd of niet. Mensen met een growth mindset geloven dat capaciteiten kunnen groeien door inspanning, strategie, en input van anderen. En die overtuiging blijkt letterlijk waar te zijn – niet alleen psychologisch, maar neurologisch.

Neuroplasticiteit: je brein kan veranderen

Lange tijd werd gedacht dat het brein na de adolescentie vaststond. Neuronen die doodgingen, werden niet vervangen. Maar de afgelopen decennia heeft onderzoek dat beeld drastisch veranderd. Het brein is plastisch – het kan nieuwe verbindingen vormen, bestaande versterken, en zelfs nieuwe neuronen aanmaken in bepaalde hersengebieden.

Dit proces heet neuroplasticiteit, en het is de biologische basis voor leren en veranderen op elke leeftijd. Wat je doet, wat je leert, zelfs wat je denkt – het kan allemaal de structuur en functie van je brein beïnvloeden.

De sleutelwoorden hier zijn gebruik en aanpassing. Neuronen die vaak samenfireen, versterken hun verbinding. Neuronen die zelden worden gebruikt, verliezen hun verbindingen. Het brein is voortdurend aan het reorganiseren op basis van wat je ermee doet.

Mindset en het brein

Interessant genoeg blijkt de mindset die je hebt over je brein, daadwerkelijk de plasticiteit ervan te beïnvloeden. Studies tonen aan dat studenten met een growth mindset andere hersenactiviteitspatronen laten zien tijdens het leren dan studenten met een fixed mindset.

Bij growth mindset-studenten is er meer activiteit in gebieden die betrokken zijn bij leren, strategieontwikkeling, en foutencorrectie. Ze verwerken fouten niet als mislukkingen, maar als leermomenten. Hun brein is actief aan het bouwen.

Bij fixed mindset-studenten is er meer activiteit in gebieden die betrokken zijn bij prestatie-evaluatie. Ze zijn meer bezig met hoe ze presteren dan met hoe ze kunnen leren. En hun hersenactiviteit tijdens fouten lijkt meer op die van mensen die stress ervaren – wat suggereert dat fouten voor hen een bedreiging zijn.

Dit is een self-fulfilling prophecy: wie gelooft dat capaciteiten niet kunnen veranderen, benadert uitdagingen op een manier die hun brein minder plastisch maakt. Wie gelooft dat capaciteiten kunnen groeien, benadert uitdagingen op een manier die hun brein stimuleert om te groeien.

De rol van feedback

Feedback speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van mindset. Hoe je feedback ontvangt en interpeteert, beïnvloedt of je een growth of fixed mindset ontwikkelt.

Wie gefeliciteerd wordt met intelligentie (“Wat ben je slim!”) ontwikkelt eerder een fixed mindset. Wie gefeliciteerd wordt met inspanning en strategie (“Wat goed dat je zo hebt nagedacht!”) ontwikkelt eerder een growth mindset. De boodschap die je krijgt, vormt je overtuiging over waar capaciteiten vandaan komen.

Dit heeft consequenties voor hoe we anderen – en onszelf – feedback geven. “Je bent een natuurtalent” klinkt als een compliment, maar kan destructief zijn als het de boodschap geeft dat capaciteiten aangeboren en onveranderlijk zijn.

Praktische implicaties

Wat betekent dit voor hoe je leert en groeit?

• Zie fouten als brandstof: Elke fout is een kans om je brein te trainen. De neuronen die bij het leren betrokken zijn, versterken hun verbindingen juist door fouten te maken en te corrigeren.
• Praat anders met jezelf: In plaats van “Ik ben niet goed in dit,” probeer “Ik kan dit nog niet, maar ik kan leren.” Die kleine shift in taal kan een grote shift in neurologie betekenen.
• Vier inspanning, niet alleen resultaat: Als je trots bent op iets, wees dan trots op de inspanning die je hebt geleverd, niet alleen op het eindresultaat. Inspanning is wat het brein traint.
• Zoek uitdagingen net buiten je comfortzone: Te makkelijk leert niets, te moeilijk frustreert. De zone van naaste ontwikkeling – dingen die je net kunt met wat hulp – is waar groei gebeurt.

De boundary tussen fixed en growth mindset is niet hard. Mensen kunnen een growth mindset hebben op sommige gebieden en een fixed mindset op anderen. Iemand kan geloven dat creativiteit vaststaat maar dat intelligentie kan groeien. De uitdaging is om te onderzoeken waar je eigen overtuigingen liggen – en ze waar nodig uit te dagen.

Dit uitdagingsproces is precies waar growth mindset over gaat: niet een vaste overtuiging hebben, maar een proces van steeds weer opnieuw kijken naar wat je gelooft over je capaciteiten. En dat is zelf al een voorbeeld van growth mindset in actie.

Groei mindset in organisaties

De principes van growth mindset zijn niet alleen van toepassing op individuen – ze kunnen hele organisaties transformeren. Bedrijven met een growth mindset cultuur zijn beter in staat om te innoveren, om te gaan met tegenslag, en om medewerkers te ontwikkelen.

In een growth mindset organisatie worden fouten gezien als leermomenten in plaats van redenen voor sancties. Managers coachesen in plaats van te controleren. Succes wordt gewaardeerd, maar ook de bereidheid om te proberen en te falen.

Dit heeft consequenties voor hoe we leiderschap en management benaderen. Een manager met een fixed mindset focust op talentidentificatie en -behoud. Een manager met een growth mindset focust op ontwikkeling en groei van het hele team.

Wat ik meegeef

Ik ben iemand die lang een fixed mindset had over bepaalde dingen. “Ik ben niet creatief,” dacht ik. “Dat zit niet in mij.” Tot ik ging schrijven – eerst slecht, steeds beter. En ik realiseerde me: creativiteit is geen vaststaand kenmerk. Het is een vaardigheid die je kunt trainen.

Die realisatie veranderde hoe ik naar mezelf keek, en hoe ik tegen uitdagingen aankeek. Niet meer “kan ik dit?” maar “nog niet, maar kan ik het leren?” En dat is een fundamenteel andere vraag. De eerste is statisch. De tweede is uitnodigend tot groei.

Dus als je gelooft dat je niet kunt veranderen: je brein bewijst het tegendeel. Elke dag vormt het zich opnieuw, op basis van wat je doet en wat je gelooft. De vraag is niet of je kunt veranderen – het is of je de juiste omstandigheden creëert om dat te doen.

De inhoud van deze blog is gebaseerd op onderzoek, praktijkervaring en persoonlijke inzichten. Genoemde auteurs en onderzoeken worden aangehaald als inspiratiebron of illustratie. Alle niet-gemarkeerde inhoud vertegenwoordigt de visie en ervaring van Sertel Ortac.

Dit artikel valt onder: Brein & Veerkracht > Veerkracht & Hersenen